Suriyanın Xarici İşlər naziri Əsəd Həsən əş-Şeybani cümə axşamı günü bildirib ki, Pakistanın vasitəçiliyi ilə Dəməşq və Tehran arasında münasibətlərin bərpasına nail olmaq üçün İran ilk növbədə Suriyaya və onun xalqına qarşı törətdiklərini etiraf etməlidir. Şeybani bu fikirləri İranın yaxın müttəfiqi olan Bəşşar Əsəd rejiminin 2024-cü ilin dekabrında süqutundan sonra Pakistana etdiyi ilk rəsmi səfəri çərçivəsində İslamabadda jurnalistlərə açıqlamasında səsləndirib.
Tehran Suriyada 14 ilə yaxın davam edən vətəndaş müharibəsi boyu Əsəd rejiminə geniş hərbi və maliyyə yardımı göstərib, o cümlədən ordu qüvvələri ilə çiyin-çiyinə döyüşən İranın dəstəklədiyi silahlı qruplaşmalar vasitəsilə dəstək verib.
ABŞ ilə İran arasındakı son münaqişədə vasitəçilik edən İslamabadın Dəməşq və Tehran arasında da oxşar rol oynayıb-oynamayacağı ilə bağlı sualı cavablandıran Şeybani səfəri zamanı belə bir təklifin irəli sürülmədiyini bildirib.
"Biz təbii ki, ABŞ və İran arasındakı vasitəçilikdə Pakistanın oynadığı tarixi roldan və bu müharibənin dayandırılması üçün vaxtında əldə olunan irəliləyişdən böyük məmnuniyyət və qürur duyuruq", - deyə nazir qeyd edib.
"Bu səfər zamanı İranla Suriya arasında vasitəçilik təklifi irəli sürülməyib", - deyə o əlavə edib. "Gələcəkdə əgər belə bir vasitəçilik və ya İranla danışıqlar üçün zəmin yaranarsa, İran Suriyaya və Suriya xalqına qarşı etdiklərini qəbul edib etiraf edərsə və Pakistan da bu danışıqlarda rol oynamaq istəyərsə, bizim üçün heç bir problem yoxdur".
Şeybani Tehranla diplomatiyanın tamamilə qapalı olmadığını, lakin İran Əsəd dövründəki roluna aydınlıq gətirməyənə qədər münasibətlərin qarşılıqlı səfərlər mərhələsinə keçə bilməyəcəyini vurğulayıb.
"Diplomatiyanın sərhədi yoxdur", - deyə o bildirib. "Əgər bu ssenarinin Suriya dövlətinin və xalqının maraqlarına uyğun olduğunu görsək, bunun üçün real əsaslar olsa və İranın son 14 ildə xalqımıza qarşı etdiklərinə real bir həll tapılsa, bu baş verə bilər".
Məkkə müdafiə paktı
Şeybani həmçinin bildirib ki, Suriya Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə arasında imzalanmış yeni birgə müdafiə sazişinə qoşulmaq variantını araşdırır, lakin hələlik yekun qərar qəbul etməyib.
Üç ölkə tərəfindən 7 avqust tarixində imzalanmış "Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi" iştirakçılardan birinə qarşı edilən silahlı hücumu hər üç tərəfə qarşı hücum kimi qəbul edir.
"Məkkə sazişinə gəlincə, biz digər ölkələr kimi bu razılaşmanı diqqətlə izlədik və anlayırıq ki, Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə regionun olduqca mühüm ölkələridir", - deyə Şeybani bildirib.
"Təbii ki, biz seçimlərimizi nəzərdən keçiririk. Hazırda bu alyansa qoşulub-qoşulmamaq barədə qərarımız yoxdur. Bu, gələcəyə saxlanılan bir məsələdir".
Onun açıqlamaları bu həftə Suriyanın "Əbu əd-Duhur" hərbi hava bazasına səkkiz hava zərbəsi endirən və uçuş-enmə zolağı ilə anbarları vuran İsraillə münasibətlərin yenidən gərginləşdiyi bir vaxta təsadüf edir. İsrail bu zərbələrin Türk qüvvələrinin bazada yerləşdirilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıdığını iddia etsə də, Türkiyə orada şəxsi heyətinin olduğunu təkzib edib.
Şeybani İsraili Əsədin devrilməsindən sonra Suriyanın sabitləşməsinə və yenidən qurulmasına mane olmaqda, eləcə də İsrail və Suriya qüvvələrini ayıran bufer zonaya daxil olaraq 1974-cü il Qoşunların Ayrılması Sazişini pozmaqda ittiham edib.
"İsraillə münasibətlər gərgindir", - deyən nazir "İsrail Suriyaya ölkədə sabitlik yaratmaq və ya ölkəni yenidən qurmaq üçün imkan verməməyə çalışır".-deyə əlavə edib.
Lakin Şeybani Dəməşqin yeni müharibə istəmədiyini və gərginliyi azaltmaq, eləcə də Suriya ilə İsrail arasında təhlükəsizlik sazişinə nail olmaq üçün ABŞ-nin vasitəçilik səylərinin davam etdiyini bildirib.
"Biz ölkəni yenidən qurmaq, Suriyanın və regionun sabitliyini təmin etmək istəyirik, İsraillə müharibəyə girmək istəmirik və İsrailin Suriyaya qarşı təcavüzünü dayandırmasını tələb edirik", - deyə o qeyd edib.
Suriyanın bir neçə ərəb dövlətinin İsraillə münasibətləri normallaşdırdığı "İbrahim Razılaşmaları"na qoşulub-qoşulmayacağı ilə bağlı suala nazir cavab verib ki, İsrailin hücumları davam etdiyi bir vaxtda strateji razılaşmanı müzakirə etmək hələ tezdir.
"Hər hansı strateji razılaşmaya daxil olmaq üçün gələcək münasibətləri müzakirə etməyə imkan verən uyğun mühit olmalıdır. Hazırda bütün narahatlığımız İsrailin Suriyaya qarşı təcavüzünün dayandırılmasıdır", - deyə o vurğulayıb.
Şeybani həmçinin Suriyanın yeni rəhbərliyinin əsas dəstəkçisi olan Türkiyəni mühüm "tərəfdaş və müttəfiq" adlandırıb və Dəməşqin Ankaranın ölkənin yenidən qurulmasında rol oynamasını istədiyini bildirib.
"Türkiyə ilə münasibətlərimiz açıqdır, çox aydındır və məxfi deyil", - deyən nazir əlavə edib ki, Suriya öz ittifaqlarını və tərəfdaşlıqlarını milli maraqlarına uyğun seçən suveren bir dövlətdir.
Pakistan–Suriya münasibətləri
Suriyanın Pakistanla münasibətlərinə toxunan Şeybani bu səfərin İslamabad və Dəməşq arasında əməkdaşlığın genişlənməsinə yol açdığını, tərəflərin Birgə Nazirlər Komissiyasını yenidən fəallaşdırmaq və birbaşa uçuşları bərpa etmək barədə razılığa gəldiklərini söyləyib.
Hər iki ölkə eyni zamanda Pakistan–Suriya Biznes Şurasının yaradılması, Dəməşqdə investisiya forumunun keçirilməsi və hərbi, iqtisadi və ticarət nümayəndə heyətlərinin mübadiləsi barədə razılıq əldə ediblər.
Səfər çərçivəsində Şeybani Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif, Baş nazirin müavini və Xarici İşlər naziri İshaq Dar və ordu komandanı feldmarşal Asim Munir ilə görüşüb.
Pakistan Suriyanın suverenliyinə, birliyinə və ərazi bütövlüyünə dəstəyini bir daha təsdiqləyib, tərəflər isə ticarət, investisiya, müdafiə, təhsil və humanitar əlaqələr sahəsində əməkdaşlığı müzakirə ediblər.
Şeybani bildirib ki, hər iki ölkə rəsmi diplomatik əlaqələrin heç vaxt kəsilmədiyini nəzərə alaraq nümayəndəlik səviyyəsini səfirlik səviyyəsinə qaldırmaq niyyətindədir.
"İstənilən münasibətdə ən vacib amil əlaqələri inkişaf etdirmək üçün siyasi iradənin və xoş niyyətin olması, sağlam tərəfdaşlıq üçün qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqların mövcudluğudur", - deyə o vurğulayıb.
"Biz bu gün bütün Pakistan rəsmiləri ilə görüşlərimizdə məhz bunu gördük. Eyni mövqedə olduğumuzu, eyni narahatlıqları və məqsədləri bölüşdüyümüzü və bu münasibətləri inkişaf etdirmək istədiyimizi müşahidə etdik".
