ABŞ-dən gələn sərt xəbərdarlıq: İranla işləyən maliyyə qurumları sistemdən çıxarılır

İraq ABŞ-nin İranla əlaqəli maliyyə kanallarına qarşı genişlənən təzyiqləri fonunda yeni iqtisadi ehtiyatlılıq mərhələsinə qədəm qoyub. Bağdad artıq anlayır ki, Tehranla ticarət və maliyyə əməliyyatlarının davam etdirilməsi təkcə qonşuluq münasibətləri və iqtisadi maraqlar məsələsi deyil, həm də İraqın bütün bank sistemi üçün birbaşa təhlükə mənbəyinə çevrilə bilər.

Bağdadda toplaşan Dövlətin İdarə Edilməsi Koalisiyasının iclasında "İraqın ABŞ sanksiyalarının təsirlərindən qorunması"nın və ölkənin risklərə dözümü olmayan həssas maliyyə dövründən keçdiyinin vurğulanması bu narahatlığı siyasi müstəvidə açıq şəkildə ortaya qoyur.

Məsələ İraqın İranla əlaqələri tam kəsməsindən getmir; iki ölkə arasındakı iqtisadi bağlar olduqca geniş və bir-birinə qarışmış vəziyyətdədir. Əsas məqsəd Vaşinqtonun Tehranla maliyyə əməliyyatlarını asanlaşdıran qurum və şəxslərə qarşı sanksiya dairəsini genişləndirdiyi bir vaxtda İraqın bu cəza mexanizminin hədəfinə çevrilməməsi üçün zəruri maliyyə məsafəsi saxlamasıdır.

İraqın mövqeyinin həssaslığı ABŞ sanksiyalarının birbaşa İran daxilindəki deyil, xaricdəki maliyyə qurumlarını da hədəf alması ilə daha da artır. ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent Vaşinqtonun İranın maliyyə fəaliyyətlərinə şərait yaradan xarici bank və qurumlara qarşı təkrar ikinci dərəcəli sanksiyalar tətbiq etməyə hazırlaşdığını bildirib və qaydaları pozanların dollar əsaslı qlobal maliyyə sistemindən təcrid olunacağı ilə bağlı xəbərdarlıq edib.

Bu keçid Bağdadı mürəkkəb tənlik qarşısında qoyur: İraq neft gəlirlərinin idarə edilməsi, ticarətin maliyyələşdirilməsi və idxal üçün dollara və beynəlxalq bank sisteminə möhtacdır; digər tərəfdən isə ticarət, iqtisadiyyat və siyasət baxımından İranla elə sıx bağlıdır ki, bu iki iqtisadiyyatı tam ayırmaq olduqca çətindir.

İraq Mərkəzi Bankı çirkli pulların yuyulması və qeyri-qanuni fəaliyyətlərin maliyyələşdirilməsinə qarşı beynəlxalq standartlara uyğunlaşmanı gücləndirməyə çalışır. Ötən avqust ayında ABŞ Federal Ehtiyat Sistemindən İraqa 500 milyon dollarlıq yeni nağd valyuta partiyasının daxil olması Bağdadın Amerika maliyyə qurumları ilə tərəfdaşlığının həyati əhəmiyyətini göstərir. İranla əlaqələrinə görə şübhə altına düşən hər hansı İraq bankı sadəcə yerli problemlərlə deyil, beynəlxalq maliyyə kanallarından məhrum olmaq riski ilə üzləşir.

Bağdad üçün ən böyük çətinlik isə təkcə bank sektoru ilə bağlı deyil, iqtisadi fəaliyyətin siyasi təsirlərlə iç-içə olmasıdır. İraqda İranla əlaqəli olan və dövlət daxilində təsir gücünə malik bəzi siyasi qüvvələr, partiyalar və silahlı qruplaşmalar müxtəlif şirkətlər, müqavilələr və xüsusilə valyutadəyişmə şəbəkələri vasitəsilə iqtisadi proseslərdə iştirak edirlər. Bu amil hökumətin bütün iqtisadi oyunçular üçün vahid qaydalar tətbiq etməsini çətinləşdirir.

Vaşinqtonun son günlər İran neft gəlirlərinin ötürülməsinə şərait yaratmaq ittihamı ilə Türkiyə bankına sanksiya tətbiq etməsi ABŞ-nin üçüncü ölkələrdəki qurumları cəzalandırmaq qətiyyətini nümayiş etdirdi. Bu səbəbdən İraq hökuməti korrupsiyaya qarşı mübarizə və nəzarət orqanlarının islahatını təkcə daxili tələb kimi deyil, həm də ölkə iqtisadiyyatını xarici sanksiyaların dağıdıcı təsirlərindən qorumaq qalxanı kimi təqdim etməyə çalışır.