Azərbaycan ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasındakı münasibətlər son illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Əgər əvvəllər əlaqələr əsasən neft və qaz sahəsi ilə məhdudlaşırdısa, bu gün əməkdaşlıq investisiya, yaşıl enerji, humanitar yardım və regional təhlükəsizlik kimi sahələri əhatə edir. Səudiyyənin Azərbaycana dəstəyi həm siyasi bəyanatlar, həm də konkret layihələr səviyyəsində özünü göstərir.
Siyasi Əlaqələr: Ərazi bütövlüyünə dəstək
İki ölkə arasında siyasi münasibətlərin əsasını Səudiyyənin Qarabağ məsələsində Azərbaycanın haqlı mövqeyini dəstəkləməsi təşkil edir. Səudiyyə Ərəbistanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə yalnız Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyü çərçivəsində baxır.
2026-cı ilin mart ayında Səudiyyə xarici işlər naziri Faysal bin Fərhanın Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla telefon söhbəti zamanı Yaxın Şərqdəki təhlükəsizlik vəziyyəti müzakirə olunub və "region ölkələrinin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmət edilməli, qonşu dövlətlərə qarşı hər hansı hücum qəbuledilməzdir" fikri vurğulanıb. Bu bəyanat regional gərginlik şəraitində mühüm siyasi siqnal kimi qiymətləndirilir.
Azərbaycan tərəfi də Səudiyyə ilə münasibətlərə xüsusi önəm verir. Ölkəmizin baş nazir müavini Samir Şərifov Səudiyyənin Milli Gününün 95 illiyi münasibətilə keçirilən tədbirdə bildirib ki, "Azərbaycan Səudiyyə Ərəbistanı ilə əlaqələrə xüsusi əhəmiyyət verir və hər iki ölkənin mənafeyinə uyğun olan bütün sahələrdə səmərəli əməkdaşlıq uğurla inkişaf edir".
İqtisadi və investisiya əməkdaşlığı
İqtisadi sahə iki ölkə münasibətlərinin ən fəal istiqamətidir.
Ticarət dövriyyəsi
2022–2025-ci illər arasında ikitərəfli ticarət dövriyyəsi 22,9 milyon dollardan 58 milyon dollara qədər artıb - yəni təxminən 2,5 dəfə. 2026-cı ilin yanvar–fevral aylarında isə ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə 30,3 faiz artaraq 9,1 milyon dolları keçib. Səudiyyənin Azərbaycana ixrac etdiyi əsas mallar etilen polimerləri (12,6 milyon dollar), propilen polimerləri (4,58 milyon dollar) və rezin sürətləndiriciləridir (3,92 milyon dollar). Azərbaycan isə Səudiyyəyə əsasən təmizlənmiş mis (4,8 milyon dollar), mebel (1,52 milyon dollar) və qoz-fındıq (774 min dollar) ixrac edir. Qeyd etmək lazımdır ki, Səudiyyənin Azərbaycana illik ixracı (2024-cü ildə 29,1 milyon dollar) hələ də Azərbaycanın Səudiyyəyə ixracından (10,5 milyon dollar) xeyli yüksəkdir və ticarət strukturunun təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var.
Azərbaycanın Səudiyyəyə birbaşa investisiyaları 2025-ci ildə 15,79 milyon dollara çataraq 2024-cü illə müqayisədə təxminən 7,8 dəfə artıb. Bu sıçrayışın əsas səbəbi Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun (SOFAZ) Səudiyyənin Hassana Investment şirkəti ilə 2024-cü ildə imzaladığı Anlaşma Memorandumudur. Tərəflər Səudiyyədə və üçüncü ölkələrdə birgə investisiya imkanlarını, xüsusilə özəl kapital, daşınmaz əmlak və infrastruktur sahələrini araşdırırlar. Hassana təxminən 320 milyard dollar aktiv idarə edir və Səudiyyənin ən böyük pensiya investisiya qurumlarından biridir.
Yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq
Səudiyyə şirkətlərinin Azərbaycanın yaşıl enerji keçidinə töhfəsi iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin parlaq nümunəsidir. Səudiyyənin ACWA Power şirkəti Abşeron və Xızı rayonlarında 240 meqavatlıq külək elektrik stansiyası inşa edib və SOCAR ilə BƏƏ-nin Masdar şirkəti ilə birlikdə Xəzərdə 3,5 giqavatlıq dəniz külək enerjisi layihəsini hazırlayır. Bu layihə COP29 zamanı imzalanan üçtərəfli memorandum əsasında həyata keçirilir və Azərbaycanın enerji keçidinin əsas elementlərindən biri hesab olunur. Bundan əlavə, ACWA Power Xəzər dənizinin duzsuzlaşdırılması layihəsində də iştirak edir ki, bu da iqtisadi analitiklər tərəfindən "son illərdə ölkədə ən böyük xarici investisiya layihələrindən biri" kimi dəyərləndirilir.
SOCAR ilə Saudi Aramco arasında neft-qaz sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı danışıqlar davam edir. Bu, iki ölkənin yaşıl keçidlə yanaşı, ənənəvi enerji sahəsində də əməkdaşlığı davam etdirdiyini göstərir.
Humanitar Dəstək - Minalardan təmizləmə sahəsində yardım
Səudiyyənin Azərbaycana dəstəyi yalnız siyasi bəyanatlar və iqtisadi investisiyalarla məhdudlaşmır. 2026-cı ilin sentyabr ayında Bakıda keçirilən IV Beynəlxalq Minalardan Təmizləmə Konfransında Səudiyyə Azərbaycana 3 milyon dollar humanitar minalardan təmizləmə yardımı ayırdığını elan edib.
Səudiyyə Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Səlim Qahtani bildirib ki, bu vəsait "mina riskini azaltmaq, mülki şəxslər üçün, xüsusilə qadınlar və uşaqlar üçün təhlükəsiz mühit yaratmaq, həmçinin ərazilərin bərpası və məcburi köçkünlərin geri qayıtmasını dəstəkləmək" üçün istifadə olunacaq. Bu yardım Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində minatəmizləmə ehtiyacına birbaşa cavab verir və konkret praktik xarakter daşıyır.
Əməkdaşlıq mexanizmləri və gələcək perspektivlər
İki ölkə arasında münasibətlərin institusional əsası getdikcə möhkəmlənir. İqtisadi, ticarət, investisiya, texnologiya, mədəniyyət, idman və gənclər sahələrində hökumətlərarası birgə komissiya artıq səkkizinci iclasını keçirib. 2025-ci ildə Riyadda keçirilən iclasda enerji əməkdaşlığı, Azərbaycanın qeyri-neft məhsullarının Səudiyyəyə ixracının genişləndirilməsi və birgə turizm layihələri müzakirə olunub. Səudiyyə investisiya naziri Xalid əl-Falih bildirib ki, Səudiyyə "Azərbaycanla ticarət əlaqələrini inkişaf etdirməkdə, ticarət dövriyyəsini artırmaqda və enerji, investisiya, turizm, təhsil, səhiyyə və sənaye sahələrində əməkdaşlıqda maraqlıdır".
Strateji baxımdan, iki ölkənin əməkdaşlığının dərinləşməsi Səudiyyənin "2030 Vizyonu" ilə Azərbaycanın iqtisadi diversifikasiya strategiyası arasında struktur uyğunluq yaradır. İqtisadi analitik Fəd Qasımovanın fikrincə, "hər iki ölkənin mənafeyi üst-üstə düşür: Səudiyyə qlobal kapital genişlənməsinin yeni kanallarını axtarır, Azərbaycan isə uzunmüddətli strateji investorlar axtarır". Turizm infrastrukturu, ağıllı şəhərlər (xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrində), logistika və maliyyə texnologiyaları sahələrində əhəmiyyətli əməkdaşlıq potensialı mövcuddur.
Azərbaycan–Səudiyyə Ərəbistanı münasibətləri ənənəvi enerji alqı-satqı modelini aşaraq suveren fond əməkdaşlığı, yaşıl enerji investisiyaları, humanitar yardım və regional təhlükəsizlik koordinasiyasını əhatə edən çoxtərəfli tərəfdaşlığa çevrilib. Səudiyyənin Azərbaycana dəstəyi institusional və yoxlanıla bilən xarakter daşıyır: Qarabağ məsələsində siyasi dəstəkdən tutmuş ACWA Power-in real layihələrinə və minalardan təmizləmə sahəsində ayrılan vəsaitə qədər. Hazırda ticarət və investisiya həcmi iki ölkənin iqtisadi potensialına nisbətən kiçik olsa da, institusional çərçivənin təkmilləşməsi və strateji mənafelərin uyğunluğu münasibətlərin daha da dərinləşməsi üçün möhkəm zəmin yaradır.
