Suriyanın minilliklərə söykənən zəngin musiqi yaradıcılığı tarixi var. Ötən əsrin 50-ci illərində ölkənin Aralıq dənizi sahilindəki qədim Uqarit şəhərində e.ə. 1400-cü ilə aid mixi yazılı gil lövhələr aşkar edilib. Bu lövhələr arasında yer alan "Nikkala hurri nəğməsi" bəşəriyyətə demək olar ki, tam şəkildə çatmış ən qədim musiqi qeydi (not yazısı) sayılır.
Suriya Prezidenti Əhməd əş-Şəraa çıxışlarında dəfələrlə bu tarixi notdan bəhs edib və 2025-ci ilin noyabrında Vaşinqtona səfəri zamanı onun bir nüsxəsini ABŞ Prezidenti Donald Trampa hədiyyə edib. Suriyalı bəstəkar Malik Cəndəli də "Uqaritdən əks-sədalar" adlı əsəri ilə məhz bu musiqi mirasını üç min ildən sonra yenidən həyata qaytararaq Suriyanın qədim sivilizasiya irsini dünyaya tanıdıb. Lakin inqilabın ilk günlərindən xalqın yanında yer alan Malik Cəndəli ölkəyə qayıdıb doğma şəhəri Homsda konsert vermək istəyərkən, Mədəniyyət Nazirliyinin icazəsinə rəğmən o vaxtkı qubernator tərəfindən "təhlükəsizlik" bəhanəsi ilə tədbiri ləğv edilmişdi. Suriya ictimaiyyətinin yaddaşında silinməz iz qoyan bu qadağa bu gün də təkrarlanması arzu olunmayan bir presedent kimi xatırlanır.
İndi isə Suriyadakı sonuncu rəsmi konsertindən 15 ildən çox vaxt keçdikdən sonra məşhur suriyalı sənətçi Asala Nəsri Dəməşqə qayıtmağa hazırlaşır. Bu hadisə sadəcə bir müğənninin doğma səhnəsinə qayıdışından daha dərin rəmzi məna daşıyır. Asala qayıdışı ərəfəsində Suriyanın müxtəlif vilayətlərinin musiqi folklorundan qaynaqlanan 14 mahnılıq "Suriya albomu"nu təqdim edərək ictimaiyyəti təəccübləndirib. Hər vilayət üçün ayrıca musiqi rəngi və xarakter seçən sənətçi bu layihə ilə ölkənin bütün bölgələrinə musiqili sevgi məktubu ünvanlayıb. Mədəniyyət Nazirliyi və Sənətçilər Birliyinin təşkilatçılığı ilə sentyabrın 17 və 19-da Dəməşqin "Əl-Feyha" salonunda iki konsert proqramı planlaşdırılıb. İnqilabın ilk illərindən etibarən xalqın tərəfində duraraq rejim mediasının hücumlarına məruz qalan, hətta bir vaxtlar "Hizbullah"ın nəzarətindəki Beyrut hava limanında saxlanılma təhlükəsi ilə üzləşən sənətçinin qayıdışı həm də siyasi bir qətiyyətin təcəssümüdür.
Konsert biletlərinin qısa müddətdə tükənməsinə və xalqın böyük coşqu ilə bu qayıdışı gözləməsinə baxmayaraq, bəzi dairələr təxribat və nifrət kampaniyasına başlayıb. Dəməşqin bəzi məhəllələrində konsertlərin guya "dini və ictimai dəyərlərə zidd" olduğunu iddia edən vərəqələr yayılıb, tədbirin ləğvi tələb olunub. Bu hal yeni Suriyanın gələcək siması, incəsənət və ictimai həyat üzərində qəyyumluq cəhdlərinin hüdudları ilə bağlı ciddi suallar doğurur. Asalanın qayıdışı bütün vətəndaşlarını qucaqlayan, mənsubiyyətin vahid ideologiya ilə ölçülmədiyi və fərqli baxışların təcrid bəhanəsinə çevrilmədiyi "Yeni Suriya" ideyasının erkən sınağı kimi dəyərləndirilir. Uqaritdən Hələbə, Dəməşqdən sahil və bədəvi çöllərinə qədər uzanan zəngin mədəni irs sübut edir ki, Suriyanı tək bir qəlibə salmaq mümkün deyil.
Bu gün Dəməşqdəki yeni rəhbərlik mühüm bir imtahan qarşısındadır. Xüsusilə hakimiyyətə yaxın bəzi şəxslərin "Sanksiyalar aradan qaldırıldı, bəs bu açıqlıq nəyə lazımdır?" kimi iddialar səsləndirməsi fonunda əsas sual ortaya çıxır: Suriya Prezidenti Əhməd əş-Şərənin bəyan etdiyi kimi bərabərhüquqlu vətəndaşlıq dövləti olacaq, yoxsa daxildəki müəyyən bir qrup ölkəni yalnız öz maraqlarına xidmət edən məkana çevirmək istəyir? Prezident Şərə dövlət idarəçiliyində prioritetləri müəyyənləşdirsə də, dövlətin plüralizmi qorumaq gücü artıq təxirəsalınmaz məsələyə çevrilib. Cəmiyyəti radikal qəliblərə salmaq istəyən, hətta 11 sentyabr terrorunu tərifləyəcək qədər ifrat fikirlər yayan şəxslərin təhriklərini "fikir azadlığı" kimi qələmə vermək olmaz. Asala Nəsrinin konserti yeni Suriyanın öz müxtəlifliyini qoruyub saxlaya biləcəyini yoxlayan ən aydın göstəricidir. İlk musiqi notunu üç min il əvvəl yazmış Suriyanın öz kimliyini xatırlamaq üçün heç kimin diktəsinə ehtiyacı yoxdur.
