BAKI, VOA BookHub - Oxu və düşün
Lev Tolstoy dünya ədəbiyyatının ən böyük realist yazıçılarından biri, filosof və mənəviyyat axtarışçısıdır. 1828-ci ildə doğulan müəllif, "Hərb və sülh", "Anna Karenina" kimi epik əsərləri ilə bəşəriyyətin bədii təfəkkürünü dəyişmişdir. Tolstoyun yaradıcılığı sadəcə ədəbiyyat deyil, həm də insanın daxili aləmini, vicdanını və cəmiyyətdəki yerini sorğulayan bir fəlsəfədir. Gəncliyində Qafqazda hərbi xidmətdə olması onun dünyagörüşünə dərindən təsir etmiş və bu coğrafiyanın insanlarına qarşı böyük heyranlıq yaratmışdır. O, həyatı boyu zorakılığa qarşı çıxmış, sadə xalqın və kəndlinin yanında olmağa çalışmışdır. Tolstoy inanırdı ki, ən böyük qəhrəmanlıq insanın öz prinsiplərinə sadiq qalması və daxili azadlığını qorumasıdır. Yazıçının dili olduqca sadə, lakin hər bir cümləsi hədəfə vuran ox kimidir. Ömrünün son illərində yazdığı "Hacı Murad" əsərində o, bütün sənətkarlıq təcrübəsini bir araya gətirərək insan iradəsinin sarsılmazlığını təsvir etmişdir. Tolstoyun fəlsəfəsi bu gün də müasir gənclik (Z nəsli) üçün saxta dəyərlərdən imtina edib həqiqi "mən"ini tapmaqda bir mayak rolunu oynayır. Dahi yazıçı sübut edir ki, əsl sənət insanı daha mərhəmətli və daha cəsur etməlidir. Onun irsi zaman və məkan hüdudlarını aşaraq, hər bir oxucunu öz ləyaqətini qorumağa səsləyir.
"Hacı Murad" – iki nəhəng güc (Rusiya İmperiyası və Şeyx Şamil) arasında qalan, lakin öz şərəfindən və ailəsindən imtina etməyən cəsur bir döyüşçünün faciəvi hekayəsidir.
Qatran kolu metaforası Povest Tolstoyun tarlada rast gəldiyi və tapdanmasına baxmayaraq yenidən dikələn "qatran kolu" (və ya qanqal) təsviri ilə başlayır. Bu kol Hacı Muradın simvoludur: əzilmiş, tənha qalmış, lakin sarsılmamış bir iradə. Əsər Hacı Muradın ailəsini xilas etmək üçün rusların tərəfinə keçməsi ilə başlayır, lakin bu keçid xəyanət deyil, çıxılmaz bir çarəsizlik və strateji bir addımdır.
İki sistemin toqquşması Tolstoy əsərdə yalnız bir döyüşçünün taleyini deyil, həm də iki fərqli dünyanı müqayisə edir. Bir tərəfdə soyuq, bürokratik və saxta Rusiya sarayı (I Nikolay obrazı), digər tərəfdə isə sərt, lakin daxili qaydaları olan dağlı həyatı. Hacı Murad bu iki güc mərkəzinin arasında həm hər kəsə lazımdır, həm də hər kəs üçün təhlükəlidir. Müəllif Hacı Muradı təsvir edərkən onun uşaqcasına təmiz gülüşü ilə qəddar döyüşçü təbiəti arasındakı harmoniyanı heyranlıqla göstərir.
Azadlıq və Ölüm Povestin kulminasiya nöqtəsi Hacı Muradın öz ailəsinə qovuşmaq üçün ruslardan qaçması və son döyüşüdür. O, bir ovuc sadiq tərəfdarı ilə mühasirəyə alınsa da, son nəfəsinə qədər mübarizə aparır. Onun ölümü bir məğlubiyyət deyil, azad bir ruhun təslim olmamasıdır. Tolstoy bu əsərlə göstərir ki, sistemlər insanı öldürə bilər, lakin onun iradəsini ələ keçirə bilməz.
Qızıl qaydalar və çıxarılacaq dərslər
Ləyaqət hər şeydən üstündür: Heç bir siyasi və ya hərbi güc insanın şərəfini əlindən ala bilməz.
Tənha mübarizə: Bəzən bütün dünya sənə qarşı olanda belə, doğru bildiyin yolda tək yürüməyi bacar.
Ailə bağları: Ən sərt döyüşçünün belə ən böyük zəifliyi və eyni zamanda gücü sevdiklərinə olan bağlılığıdır.
İnsan faktoru: Müharibələrin arxasında rəqəmlər deyil, məhv edilən bənzərsiz talelər durur.
"Hacı Murad" oxucunu Qafqazın dumanlı dağlarına aparan və orada ona insanlığın ən ali zirvəsini göstərən bir əsərdir. "BookHub – Oxu və düşün" olaraq vurğulayırıq ki, bu kitab bizə dik durmağın qiymətini öyrədir.
