BAKI, VOA ,BookHUB – Oxu və düşün
Müasir biznes mühitində dayanıqlı model qurmaq istəyən sahibkarlar üçün nəzəriyyədən çox, sürətli sınaq və real müştəri davranışı ön plana çıxır. Startap idarəçiliyi ilə bağlı ən çox tövsiyə edilən əsərlərdən biri sayılan Erik Riesin “Sadə startap” kitabının əsas tezislərini təqdim edir.
Kitabda ənənəvi biznes quruculuğu yanaşmalarının çox zaman ləng, resurs itkisinə açıq və yüksək riskli olduğu vurğulanır. Müəllif bunun əvəzində məhsulun daha qısa müddətdə sınaqdan keçirilməsinə, minimum resursla bazar reaksiyasının ölçülməsinə və uğur ehtimalının artırılmasına yönələn “Sadə startap” metodunu təklif edir.
Kitabın əsas ideyasına görə, hər bir startapın başlıca məqsədi sadəcə məhsul hazırlamaq deyil, gəlir gətirən və uzunmüddətli dayanıqlığa malik biznes modeli tapmaqdır. Müəllif qeyd edir ki, ilkin mərhələdə yaxşı görünən plan və yaxın çevrədən alınan müsbət rəylər biznesin gələcəkdə uğurlu olacağı anlamına gəlmir. Əsas məsələ real hədəf auditoriyasının məhsula ehtiyac duyub-duymadığını və bu tələbin sabit gəlirə çevrilib-çevrilməyəcəyini yoxlamaqdır.
Erik Ries bu yanaşmanı “yarat, ölç, öyrən” dövrəsi ilə izah edir. Bu modeldə əvvəlcə fərziyyələr irəli sürülür, daha sonra həmin fərziyyələr real bazar şəraitində sınaqdan keçirilir, nəticələr ölçülür və əldə olunan bilik əsasında məhsul təkmilləşdirilir və ya istiqamət dəyişdirilir. Müəllifin fikrincə, startapın taleyini sorğular və təxminlər deyil, real müştəri davranışı müəyyən edir.
Kitabda müxtəlif məşhur şirkətlərin ilkin mərhələdə necə test üsullarından istifadə etdiyi də nümunə kimi göstərir. Onlayn ayaqqabı satışı modelinin uğur qazanacağını sınamaq üçün əvvəlcə sadə formada məhsul fotoları yerləşdirilib sifariş reaksiyasının ölçülməsi, daha sonra isə bazar təsdiqi alındıqdan sonra böyük platformaya keçilməsi bunun nümunəsi kimi təqdim olunur. Eyni yanaşma texnologiya məhsulları üçün də keçərlidir: tam məhsul hazırlanmazdan əvvəl sadə təqdimat, video və ya ilkin nümunə ilə bazar marağı yoxlana bilər.
Müəllif “minimum tətbiq oluna bilən məhsul” anlayışını da xüsusi vurğulayır. Bu yanaşmaya görə, məhsulun ideal və tam versiyasını hazırlamaq əvəzinə, onun yalnız əsas dəyərini nümayiş etdirən ən sadə forması bazara çıxarılmalıdır. Məqsəd böyük xərc çəkmədən real rəylər toplamaq, müştərinin nəyə reaksiya verdiyini anlamaq və bundan sonra investisiya qərarlarını daha əsaslı verməkdir.
Kitabda resurs israfından qaçmaq ayrıca prinsip kimi təqdim olunur. Müəllifə görə, biznesə yeni bilik və ya ölçülə bilən nəticə qazandırmayan hər bir fəaliyyət itki sayılmalıdır. Bu səbəbdən məhsul xüsusiyyətləri, dizayn dəyişiklikləri, satış kanalları və təqdimat formaları kiçik miqyaslı sınaqlarla test olunmalıdır. Müxtəlif versiyaların paralel yoxlanılması, başqa sözlə bölünmüş test üsulu, bu prosesin daha səmərəli qurulmasına imkan verir.
Erik Ries startapların böyüməsi məsələsinə də ayrıca toxunur. Kitabda üç əsas inkişaf mexanizmi göstərilir: mövcud istifadəçini saxlamağa yönələn “yapışqan” model, məhsulun istifadəçilərin özü vasitəsilə yayılmasına əsaslanan viral model və reklam və ödənişli marketinq üzərindən çalışan ödənişli böyümə modeli. Müəllif hesab edir ki, ilkin mərhələdə bütün istiqamətlərə eyni vaxtda güc sərf etmək əvəzinə, bir əsas böyümə mühərriki seçmək və onu sistemli şəkildə təkmilləşdirmək daha doğru yoldur.
Kitabın ən mühüm mesajlarından biri isə istiqamət dəyişikliyindən çəkinməməkdir. Müəllif bildirir ki, bazar reallığı ilkin fərziyyələri təkzib edərsə, məhsulun, auditoriyanın və ya satış modelinin dəyişdirilməsi uğursuzluq deyil, əksinə, biznesin yaşaması üçün zəruri addımdır. Bu səbəbdən startapların dövri şəkildə öz fərziyyələrini yenidən qiymətləndirməsi vacib sayılır.
Bundan başqa, müəllif düzgün metriklərin seçilməsinin vacibliyini önə çəkir. Xarici görünüşcə təsirli, lakin gəlirə və müştəri davranışına təsir göstərməyən göstəricilərin biznesi yanlış istiqamətə apara biləcəyi vurğulanır. Əsas diqqətin ödəniş edən müştəri sayı, istifadəçi davranışı, məhsuldan istifadə tezliyi, tövsiyə göstəricisi və gəlir kimi real göstəricilər üzərində cəmlənməsi tövsiyə olunur.
“Sadə startap” kitabı sahibkarlara əvvəlcə bazarı anlamağı, sonra isə məhsula böyük sərmayə yatırmağı tövsiyə edir. Əsərdə əsas fikir bundan ibarətdir ki, startapın dəyəri yalnız yaratdığı məhsulda deyil, onun hansı sürətlə öyrənə bilməsində, bazara uyğunlaşmasında və dayanıqlı model qura bilməsindədir.
