BAKI,VOA,Yusif Şərifzadə
ABŞ və İsrailin İranla müharibəsi Körfəz ölkələri arasında əvvəldən mövcud olan fikir ayrılıqlarını daha aydın göstərməklə yanaşı, bölgə dövlətlərini yeni təhlükəsizlik və müdafiə əməkdaşlığı modelləri axtarmağa sövq edib. Qlobal Məsələlər üzrə Yaxın Şərq Şurasının baş elmi əməkdaşı Mühənnəd Səllumun fikrincə, son hadisələr bölgədə mövcud təhlükəsizlik sisteminin səmərəliliyi ilə bağlı ciddi suallar yaradıb.
VOA xəbər verir ki, Səllum ABŞ-nin bölgədə hərbi bazalar yerləşdirməsi müqabilində Körfəz dövlətlərinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasına əsaslanan mövcud modelin real müharibə şəraitində sınaqdan keçdiyini bildirib. Onun fikrincə, bu sistem tərəflərin gözlədiyi nəticəni verməyib.
Mütəxəssis qeyd edib ki, yaranmış vəziyyətdən sonra bəzi ölkələr ikitərəfli təhlükəsizlik və müdafiə razılaşmalarına daha çox üstünlük verməyə başlayıblar. O, Qətərin NATO və Türkiyə ilə, Küveytin isə Pakistanla təhlükəsizlik və müdafiə əlaqələrini buna nümunə göstərib.
Səllumun sözlərinə görə, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında da üçtərəfli razılaşma mövcuddur. Bununla belə, mütəxəssis yeni təhlükəsizlik modellərinin real böhran şəraitində nə dərəcədə təsirli olacağının hələ sınaqdan keçirilmədiyini vurğulayıb.
O bildirib ki, İranla müharibə Körfəz ölkələrinin iqtisadiyyatlarına eyni səviyyədə təsir göstərməyib. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Küveyt, Bəhreyn və Qətərin iqtisadi itkilərlə üzləşdiyi, Oman və Səudiyyə Ərəbistanının isə nisbətən daha az zərər gördüyü qeyd olunub.
Səllumun fikrincə, ötən ilin iyunundan bəri baş verən hadisələr Körfəz dövlətlərinə onların artıq yalnız mümkün qarşıdurmanın ön xəttində deyil, birbaşa döyüş meydanında yerləşdiklərini göstərib. Bu vəziyyət bölgə ölkələrinin öz təhlükəsizlik siyasətlərinə yenidən baxmasına səbəb olub.
Mütəxəssis Körfəz dövlətlərinin müharibənin iqtisadi yükünü də ağır şəkildə daşıdığını bildirib. Onun qiymətləndirməsinə görə, son böhran bölgədə təhlükəsizliyin yalnız bir böyük xarici gücə əsaslanan modeldən daha çoxşaxəli müdafiə əməkdaşlığına doğru dəyişməsi prosesini sürətləndirə bilər.
