BAKI,VOA

"Səhabə" termini "səhabi" kəlməsinin cəm formasıdır. Ərəb mənşəli olan bu söz lüğəvi baxımdan "söhbət etmək", "yoldaşlıq etmək" və ya "dostluq qurmaq" mənalarını verən [s-h-b] feil kökündən törəmişdir. İstər qısa, istərsə də uzun müddət bir məclisdə və ya söhbətdə iştirak edən şəxsə səhabi deyilir. Dilimizdə geniş istifadə olunan "əshab" kəlməsi də eyni mənanı ifadə edən digər cəm formasıdır.

Səhabə olmağın mahiyyəti

Səhabəlik anlayışının təməlində "söhbət" durur. Söhbətin isə zaman baxımından hər hansı alt və ya üst sərhədi mövcud deyil. Hədis alimləri arasındakı bəzi texniki ixtilafları bir kənara qoysaq, ümumi qəbul olunmuş rəyə görə, Rəsulu-Əkrəmin (s.a.s) mübarək məclisində az və ya çox iştirak edən hər bir kəs səhabə sayılır. Bu şəxsləri digər möminlərdən fərqləndirən ən böyük şərəf onların bilavasitə Allahın Həbibi ilə görüşmələri və Onun nurundan bəhrələnmələridir.

Böyük İslam mütəfəkkirləri səhabə nəslinin digər möminlərdən üstünlüyünü belə xarakterizə edirlər:

“Nəbəvi söhbət elə bir iksirdir ki, bu söhbətdə bircə dəqiqə iştirak edən şəxs, başqalarının illərlə çalışıb-çapalayaraq, mənəvi yüksəliş (seyrü-süluk) yolu ilə əldə edə biləcəyi həqiqətlərə vaqif olar.”

Səhabə sayılmağın şərtləri

Bəzi alimlər Allah Rəsulu (s.a.s) ilə bir və ya iki il birlikdə olma şərtini irəli sürsələr də, cumhurun (islam alimlərinin əksəriyyətinin) rəyi fərqlidir. İttifaq olunmuş qaydaya görə, Allah Rəsulunun (s.a.s) mübarək atmosferinə daxil olan, o ruhani iqlimdən qəlbinə ilhamlar əks edən və bu vəfaya sadiq qalaraq imanla vəfat edən hər bir kəs səhabədir.

Xüsusi qeydlər:

Kafir bir şəxs Rəsulullahı minlərlə dəfə görsə belə, iman gətirmədiyi müddətcə səhabə ola bilməz.

Səhabə kimi tanınmaq üçün ondan hədis rəvayət etmək şərt deyildir.

Peyğəmbərimizə iman gətirdikdən sonra dinini dəyişənlər (mürtədlər) bu statusu itirirlər.

Qısaca səhabəlik statusunun üç əsas meyarı:

Görmək: Allah Rəsulunu dünya gözü ilə görmək.

Həmsöhbət olmaq: Onun nurlu məclisində az da olsa iştirak etmək.

İmanla vəfat etmək: Mömin kimi yaşayıb, son nəfəsində də bu inancı qorumaq.