BAKI, VOA

Texnologiyanın, xüsusilə də süni intellektin həyatımıza təsiri hər keçən gün daha da artır. Artıq bir çox peşə sahəsi dəyişir, bəzi işlər isə tamamilə yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Gələcəyin dünyasında insanları fərqləndirəcək əsas xüsusiyyətlər yalnız texniki bilik deyil, həm də emosional zəka, ünsiyyət bacarığı, xarakter və insani keyfiyyətlər olacaq.

Uzun illər boyunca insanlar peşələri ilə sıx bağlı yaşayırdılar. Hətta bəzi ailə soyadları belə həmin peşələrdən yaranmışdı. Ancaq yeni texnologiyalar dövründə bir çox ənənəvi iş sahələri dəyişəcək. Süni intellekt məlumatı emal edə, hesablamalar apara və müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirə bilər. Amma empatiya, vicdan, xarakter, hiss və insan münasibətləri kimi xüsusiyyətləri tam şəkildə əvəz edə bilmir.

Məhz buna görə valideynlərin əsas vəzifələrindən biri uşaqları texnologiyanın əsirinə çevrilmədən, ondan düzgün istifadə edə bilən şəxsiyyət kimi yetişdirməkdir. Gələcəkdə dünya iki hissəyə bölünə bilər: texnologiyanı idarə edənlər və texnologiyanın idarə etdikləri.

Bu səbəbdən uşaqlarda bəzi vacib vərdişlərin erkən yaşlardan formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Oxumaq vərdişi uşağın düşüncə dünyasını inkişaf etdirən ən vacib amillərdən biridir. Bir çox ailə uşaqlara çox erkən yaşda telefon və planşet verir. Halbuki davamlı ekran istifadəsi uşağın diqqətinə, təxəyyülünə və düşünmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Bunun əvəzinə uşaqlarda kitab sevgisi formalaşdırmaq daha faydalıdır. Birlikdə kitab oxumaq, evdə kiçik kitabxana yaratmaq və uşaqları fikirlər üzərində düşünməyə təşviq etmək onların daxili dünyasını zənginləşdirir.

Əmək vərdişi də uşağın xarakterinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Uşaqlar kiçik yaşlardan ev işlərinə cəlb olunmalıdır. Sadə işlərdən başlayan bu proses zamanla məsuliyyət hissini gücləndirir. Paltarları yığmaq, qabları yerləşdirmək, kiçik təmir və əl işlərində iştirak etmək uşağın həm həyat bacarıqlarını, həm də əmək anlayışını inkişaf etdirir.

Texnologiyadan uzaq qalmaq üçün xüsusi zaman ayırmaq da vacibdir. Müasir ailələrdə insanlar eyni evdə yaşasalar da, çox vaxt hər kəs öz ekranına qapanır. Buna görə ailə daxilində telefonsuz və internetsiz vaxt keçirmək münasibətləri gücləndirir. Canlı söhbətlər, birlikdə keçirilən zaman və emosional yaxınlıq uşağın psixoloji inkişafı üçün olduqca vacibdir.

Həyati təcrübələr də uşağın şəxsiyyətinə ciddi təsir edir. Səyahət yalnız istirahət deyil, həm də insanın dünyagörüşünü genişləndirən təcrübədir. Yeni yerlər görmək, fərqli insanlarla ünsiyyət qurmaq və müxtəlif həyat tərzlərini müşahidə etmək uşağın sosial bacarıqlarını inkişaf etdirir. Bu təcrübələr uşağın həyata baxışını dəyişdirir və onu daha çevik, daha anlayışlı şəxsiyyətə çevirir.

Süni intellekt dövründə ən böyük üstünlük yalnız texnologiyanı bilmək olmayacaq. Əsas üstünlük insan olaraq qala bilmək, düşünmək, hiss etmək, ünsiyyət qurmaq və xarakter sahibi olmaq olacaq. Buna görə də gələcəyin uğurlu insanlarını yetişdirmək istəyən valideynlər uşaqların yalnız texniki bacarıqlarına deyil, insani keyfiyyətlərinə də xüsusi diqqət yetirməlidirlər.