Bakı, AzerVoice
Vaqner Qrupu (rusca: Группа Вагнера), rəsmi adı ilə PMC Wagner (ЧВК «Вагнер»), Rusiya tərəfindən maliyyələşdirilən özəl hərbi şirkətdir. 2023-cü ilə qədər qrup, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin yaxın müttəfiqi olan Yevgeni Priqojin tərəfindən idarə olunmuş, onun ölümündən sonra rəhbərlik Pavel Priqojinə keçmişdir. Rusiya Silahlı Qüvvələrinin infrastrukturundan istifadə edən Vaqner Qrupu, Rusiya hökumətinin xaricdəki hərbi əməliyyatlarda bir vasitəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu yanaşma, Rusiyaya xarici müdaxilələrdə iştirakını inkar etmək və itkiləri gizlətmək imkanı vermişdir.
Fəaliyyət Tarixi və Əsas Əməliyyatlar
Vaqner Qrupu ilk dəfə 2014-cü ildə Ukraynanın Donbas bölgəsində Rusiyayönlü separatçı qüvvələrə dəstək verməklə fəaliyyətə başlamışdır. 2014-2015-ci illərdə Ukrayna münaqişəsində mühüm rol oynayan qrup, Krımın ilhaqında da iştirak etmişdir. Qrupun əhəmiyyəti, Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya tammiqyaslı işğalı zamanı daha da artmışdır. Ukrayna cəbhələrində döyüşmək üçün Rusiya həbsxanalarından minlərlə məhkum cəlb edilmişdir. 2022-ci ilin sonuna qədər Vaqner Qrupunun Ukraynadakı döyüşçü sayı 50,000 nəfərə çatmışdır. Onlar Bakhmut döyüşündə Rusiyanın əsas hücum qüvvəsi kimi çıxış ediblər.
Afrika və Yaxın Şərqdə Fəaliyyəti
Vaqner Qrupu, Rusiyanın dost münasibət bəslədiyi rejimləri dəstəkləmək məqsədilə müxtəlif Afrika və Yaxın Şərq ölkələrində fəaliyyət göstərmişdir:
Suriyada: Vaqner, Əsəd rejiminin qorunması üçün Suriya müharibəsində iştirak etmişdir.
Liviyada: Xəlifə Haftar qüvvələrinə dəstək vermiş, neft və qaz yataqlarının nəzarətini təmin etmişdir.
Mərkəzi Afrika Respublikası və Mali: Hökumətləri silahlı üsyançılara qarşı dəstəkləmiş, əvəzində almaz və qızıl mədənlərinə çıxış əldə etmişdir.
Müharibə Cinayətləri və İttihamlar
Beynəlxalq təşkilatlar və insan haqları qrupları Vaqner Qrupunu müharibə cinayətlərində, o cümlədən:
Mülki şəxslərə qarşı qətliamlar
İşgəncə və təcavüz halları
Qarət və insan hüquqlarının pozulması kimi ciddi
ittihamlarla günahlandırıblar. Ukraynada, Suriyada və Afrikanın
müxtəlif bölgələrində onların bu cinayətlərdə iştirakı ilə bağlı
çoxsaylı hesabatlar mövcuddur.
2023-cü ildə Silahlı Üsyan və Rəhbərlik Dəyişikliyi
2023-cü ilin iyununda Yevgeni Priqojin Rusiya Müdafiə Nazirliyini tənqid edərək silahlı üsyana rəhbərlik etmişdir. Vaqner qüvvələri Rostov-na-Donu ələ keçirmiş, Moskvaya doğru irəliləmişdir. Lakin Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun vasitəçiliyi ilə razılaşma əldə edilmiş və üsyan dayandırılmışdır. Priqojin və digər komandirlər, 23 avqust 2023-cü ildə təyyarə qəzasında həlak olmuşdur. Qərb kəşfiyyatı qəzanın təyyarə daxilindəki partlayış nəticəsində baş verdiyini bildirmişdir. Bundan sonra, qrupun rəhbərliyini Priqojinin oğlu Pavel Priqojin ələ keçirmişdir.
Beynəlxalq Münasibətlər və Sanksiyalar
Bir çox ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar Vaqner Qrupunu qanunsuz silahlı təşkilat kimi tanımış və onun fəaliyyətinə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişdir. ABŞ və Avropa İttifaqı, qrupun üzvlərinə və əlaqədar şirkətlərinə qarşı maliyyə məhdudiyyətləri qoymuşdur.
Vaqner Qrupu Rusiya hökumətinin qeyri-rəsmi hərbi qoluna çevrilmiş, bir çox münaqişə bölgəsində gizli və qanunsuz əməliyyatlar həyata keçirmişdir. Onun fəaliyyəti beynəlxalq hüquq normalarını pozmuş, çoxsaylı insan hüquqları pozuntuları ilə yadda qalmışdır. Qərb dövlətləri və beynəlxalq qurumlar tərəfindən qlobal təhlükə kimi qiymətləndirilən Vaqner Qrupu, hazırda dünyanın müxtəlif bölgələrində fəaliyyətini davam etdirir.
