BAKI,AzerVoice
1517-ci il oktyabrın 31-də, alman ruhani və alim Martin Lüter Almaniyanın Vittenberq şəhərindəki Qala Kilsəsinin qapısına yaxınlaşaraq üzərində 95 inqilabi fikir yazılmış vərəqi mismarladı. Bu hadisə Protestant Reformasiyasının başlanğıcı hesab olunur.
Lüter bu tezisdə Roma Katolik Kilsəsinin həddindən artıq israfçılığını və korrupsiyasını, xüsusilə də günahların bağışlanması üçün “indulgensiya” adı altında pul tələb edilməsini kəskin şəkildə tənqid edirdi. Həmin dövrdə Meynts arxiyepiskopu və X Leo tərəfindən vəzifələndirilmiş dominikan rahibi Yohann Tettsel Almaniyada böyük bir maliyyə yığımı kampaniyasının ortasında idi. Məqsəd Romadakı Müqəddəs Pyotr Bazilikasının yenidənqurma layihəsini maliyyələşdirmək idi. Şahzadə Fridrix III (Müdrik Fridrix) Vittenberqdə indulgensiya satışını qadağan etsə də, bir çox kilsə üzvləri başqa ərazilərə gedərək onları alırdı. Onlar geri qayıtdıqda aldıkları bağışlanma sənədlərini Lüterə göstərir və artıq günahlarından tövbə etməyə ehtiyac qalmadığını iddia edirdilər.
Bu vəziyyət Lüteri dərin qəzəbləndirdi və o, 95 Tezisini yazdı. Tezis tez bir zamanda əldən-ələ keçdi, latın dilindən almancaya tərcümə edildi və geniş şəkildə yayıldı. Nüsxələrdən biri Romaya çatdı və Lüteri susdurmaq üçün cəhdlər başladı. Lakin o, geri çəkilmədi. 1521-ci ildə Papa X Leo Lüteri rəsmi şəkildə Katolik Kilsəsindən kənarlaşdırdı. Həmin il Lüter Almaniyanın Müqəddəs Roma imperatoru V Karl qarşısında yazdıqlarından imtina etməkdən yenidən imtina etdi. Nəticədə məşhur Vorms Fərmanı elan edildi; fərman Lüteri bidətçi və dövlət düşməni elan edir, onu öldürənlərin isə heç bir cəza almayacağını bildirirdi.
Şahzadə Fridrixin himayəsi altında Lüter Bibliyanı alman dilinə tərcümə etməyə başladı və bu işin tamamlanması 10 il çəkdi.
“Protestant” termini ilk dəfə 1529-cu ildə meydana çıxdı. Həmin zaman V Karl, alman torpaqlarının hökmdarlarına Vorms Fərmanını tətbiq edib-etməmək seçimini verən qaydanı ləğv etdi. Bunun ardınca bir sıra şahzadələr və Lüterin tərəfdarları etiraz bəyanatı imzalayaraq Tanrıya sədaqətin imperatora sədaqətdən üstün olduğunu elan etdilər. Rəqibləri onları “protestantlar” adlandırmağa başladı. Daha sonra bu termin yalnız Almaniyada deyil, kilsənin islah edilməsini istəyən bütün qruplara şamil olundu.
Lüter 1546-cı ildə təbii ölüm ilə dünyadan köçəndə, onun inqilabi fikirləri artıq Protestant Reformasiyasının ideya əsasını formalaşdırmışdı. Önümüzdəki üç əsr ərzində bu hərəkat Qərb sivilizasiyasını kökündən dəyişdirəcəkdi.
