BAKI, AzerVoice
Misirin məşhur “Fironlar Vadisində” ingilis arxeoloqları Hovard Karter və Lord Karnarvon 3 mindən çox ildən bəri ilk dəfə olaraq Firon Tutankhamonun toxunulmamış məzarına daxil oldular. Möhürlü dəfn kamerası möcüzəvi şəkildə bütöv qalmış və içəridə minlərlə əvəzsiz artefakt, o cümlədən qızıldan hazırlanmış tabut və gənc hökmdarın mumiyası aşkar edilmişdir.
Hovard Karter Misirə ilk dəfə 1891-ci ildə gəldikdə, arxeoloji qazıntıların çoxu artıq tamamlanmış və əksər məzarlar əsrlər boyu qarətçilər tərəfindən dağıdılmışdı. Lakin Karter daha dəqiq qazıntı metodları ilə seçilən nadir mütəxəssislərdən idi. XX əsrin əvvəllərində o, Hatşepsut və IV Tutmosun məzarlarını aşkar edərək böyük uğur qazanmışdı.
1907-ci ildə Karter qədim əşyalar kolleksiyaçısı olan Lord Karnarvonla əməkdaşlığa başlayır. 1913-cü ilə qədər bir çox mütəxəssis Fironlar Vadisində artıq yeni tapıntının qalmadığı qənaətinə gəlsə də, Karter Tutankhamonun məzarının hələ də tapılmamış olduğuna inanaraq axtarışı davam etdirirdi.
Tarixdə izi silinmiş uşaq hökmdar
Tutankhamon e.ə. 1333-cü ildə taxta çıxanda hələ uşaq idi və cəmi 18 yaşında vəfat etdi. Onun dövrünə aid tarixi məlumatlar son dərəcə azdır. E.ə. XIII əsrdə “Amarna dövrünün” hökmdarları kimi o da lənətlənmiş, haqqında olan bütün rəsmi qeydlər sıradan çıxarılmışdı. Ramses VI üçün yeni məzar tikilərkən işçilərin tökdüyü qalın daş qırıntıları isə Tutankhamonun məzarını daha da gizlətmişdi.
Kəşfin böyük anı
I Dünya müharibəsindən sonra Karter axtarışları daha intensiv şəkildə davam etdirdi və 1922-ci il 4 noyabrda məzar girişinə aparan pillələri aşkar etdi. 23 noyabrda onlar palçıqla hörülmüş qapını açaraq içəriyə uzanan dar keçidi gördülər. Qarət izləri olsa da, əsas kameralara toxunulmadığına ümid vardı.
26 noyabrda Karter növbəti qapını da açdı. Lord Karnarvon arxadan soruşdu:
— “Bir şey görürsən?”
Karterin cavabı tarixə düşdü:
— “Bəli… inanılmaz şeylər!”
Giriş otağı – antekamera – tam toxunulmamışdı. 3 min il əvvəl məkanı tərk edən işçilərin ayaq izləri hələ də tozun üstündə görünürdü. Qarətçilər məzara yalnız səthi şəkildə müdaxilə etmiş, əsas kameralara keçməmişdilər.
Bu tarixdə misli görünməmiş qazıntı idi
Dördkameralı məzarın tam açılması və təmizlənməsi illərlə davam etdi. Tapılan artefaktlar arasına aşağıdakılar daxildir:
- qızılla işlənmiş zinət əşyaları,
- heykəllər,
- qədim geyimlər,
- silahlar və döyüş arabası,
- taxta mebellər,
- dini və saray əşyaları.
Ən möhtəşəm tapıntı isə daş sarkofaqın içində bir-birinin içində yerləşdirilmiş üç tabut oldu. Sonuncu tabut tamamilə saf qızıldan idi və içərisində 3 300 il toxunulmamış şəkildə qalmış uşaq hökmdarın mumiyası yerləşirdi.
Bu xəzinələrin böyük hissəsi bu gün Qahirə Muzeyində saxlanılır və dünya arxeologiyasının ən mühüm tapıntıları sırasında yer alır.
