BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
İkinci dünya müharibəsinin son mərhələsində ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən Yaponiyanın paytaxtı Tokioya qarşı həyata keçirilən “Meetinghouse” əməliyyatı nəticəsində şəhər bir gecədə böyük miqyaslı dağıntıya məruz qalıb və on minlərlə mülki insan həyatını itirib.
1945-ci il martın 9-dan 10-na keçən gecə başlanan bombardman zamanı ABŞ-a məxsus B-29 tipli strateji bombardmançı təyyarələr Tokio üzərinə böyük miqdarda yandırıcı napalm bombaları atıb. ABŞ hərbi rəhbərliyi hücumun təsirini artırmaq üçün təyyarələrdən müdafiə pulemyotlarının çıxarılmasına qərar verərək onların daha çox bomba daşımasına imkan yaradıb. Beləliklə, hər bir təyyarə əvvəlkindən iki dəfə artıq – təxminən 6 tona yaxın yandırıcı sursatla yüklənmişdi.
Hücum xüsusi taktika ilə həyata keçirilib. Bombalar əvvəlcə şəhərin müxtəlif istiqamətlərində atılaraq alovdan ibarət “atəş çənbəri” yaradılıb. Məqsəd mülki əhalinin qaçış yollarını bağlamaq və yanğının sürətlə yayılmasını təmin etmək idi. Həmin gecə Tokioda əsən güclü külək isə alovun sürətlə yayılmasına səbəb olaraq hadisəni böyük miqyaslı “atəş fırtınası”na çevirdi. Alov və tüstü sütununun hündürlüyünün təxminən 7 min metrə qədər yüksəldiyi bildirilir.
Tarixçilərin hesablamalarına görə, bombardman nəticəsində Tokio şəhərinin geniş ərazisi tamamilə məhv olub. Müxtəlif mənbələrə əsasən, hücum zamanı 90 min nəfərdən 185 min nəfərə qədər mülki şəxs həlak olub. Şəhərin təxminən 41 kvadrat kilometrlik hissəsi, yəni ümumi ərazinin təxminən 7 faizi tamamilə külə dönüb.
Bombardmanın nəticələri təkcə insan itkisi ilə məhdudlaşmayıb. Bir milyondan çox insan evsiz qalıb, 270 mindən artıq yaşayış evi dağıdılıb. Tokio şəhərində fəaliyyət göstərən 13 iri xəstəxananın da tamamilə məhv olduğu qeyd olunur.
ABŞ rəhbərliyi həmin dövrdə bu hücumu Yaponiyanın hərbi sənayesinin böyük hissəsinin artıq kiçik emalatxanalara və yaşayış məhəllələrinə yayılması ilə əsaslandırıb. Bununla belə, bir çox tarixçi və tədqiqatçı bu bombardmanı mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş ən böyük hərbi əməliyyatlardan biri kimi qiymətləndirir.
Yaponiya hökuməti əvvəlcə hadisənin miqyasını ictimaiyyətdən gizlətməyə çalışsa da, daha sonra dağıntılar geniş şəkildə nümayiş etdirilərək ABŞ-a qarşı ictimai qəzəbin artmasına səbəb olub. Tokio radiosu bombardmanı həyata keçirən ABŞ generalı Körtis LeMayı Romanı yandırmaqda ittiham olunan imperator Nerona bənzədərək sərt tənqid edib.
Maraqlı məqamlardan biri də hücum tarixinin seçimi ilə bağlıdır. Bombardmanın baş verdiyi 10 mart günü Yaponiyanın Rusiyaya qarşı Mukden döyüşündə qazandığı qələbənin ildönümü və Yaponiya Quru Qoşunları günü ilə üst-üstə düşürdü. Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu tarix həm də psixoloji təsir yaratmaq məqsədi daşıyırdı.
Bu gün Tokio şəhərində həmin faciənin qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış memorial komplekslərdə anım mərasimləri keçirilir və müharibə qurbanları ehtiramla yad olunur.
