BAKI,VOA

1881-ci il iyunun 10-da dünya ədəbiyyatının ən görkəmli simalarından biri olan Lev Tolstoy kəndli qiyafəsinə girərək monastıra ziyarət məqsədilə səfərə çıxıb. Bu addım məşhur yazıçının həyatında yaşadığı dərin mənəvi böhranın və daxili axtarışların növbəti təzahürü kimi qiymətləndirilir.

Həmin dövrdə Tolstoy artıq dünya ədəbiyyatının şah əsərləri hesab olunan “Hərb və Sülh” və “Anna Karenina” romanlarını yazaraq böyük şöhrət qazanmışdı. Bununla belə, yazıçı öz həyatının mənası, insanın cəmiyyətdəki rolu və mənəvi məsuliyyəti ilə bağlı ciddi düşüncələr içərisində idi.

Rus zadəgan nəslinə mənsub olan Tolstoy özünü iki fərqli seçim arasında qalmış hesab edirdi. Bir tərəfdən o, böyük torpaq sahibi kimi kəndlilərin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün məsuliyyət daşıdığına inanırdı. Digər tərəfdən isə bütün var-dövlətindən imtina edərək asket həyatı yaşamaq, sadə insanlar arasında dolaşmaq və dini-mənəvi axtarışlara yönəlmək istəyirdi.

Bu düşüncələrin təsiri ilə Tolstoy şəxsi əmlakının bir hissəsini paylamağa başlamış, həmçinin əsərlərinin ictimaiyyətə məxsus olduğunu bəyan etmişdi. Lakin onun həyat yoldaşı Sofya Tolstaya ailənin maliyyə sabitliyi ilə bağlı narahatlıq keçirirdi. Cütlüyün 13 övladı olduğu üçün Sofya Tolstaya 1880-ci ildən əvvəl nəşr edilmiş bütün əsərlərin müəllif hüquqlarının idarə olunmasını öz üzərinə götürmüşdü.

Lev Tolstoy 1828-ci ildə anadan olub. O, hələ uşaqlıq illərində valideynlərini itirib və qohumlarının himayəsində böyüyüb. On altı yaşında Kazan Universitetinə daxil olsa da, təhsil səviyyəsindən narazı qaldığı üçün 1847-ci ildə ali təhsilini başa vurmadan ailə mülkünə qayıdıb.

Sonrakı illərdə Moskva və Sankt-Peterburqda qeyri-sabit həyat tərzi keçirən Tolstoy 1851-ci ildə hərbi xidmətə qoşulub. O, Krım müharibəsində iştirak edib və Sevastopol şəhərinin müdafiəsi zamanı yaşadıqlarını sonradan “Sevastopol hekayələri” adlı əsərində qələmə alıb. 1855-ci ildə nəşr olunan bu əsər yazıçıya ilk böyük uğurlarından birini qazandırıb. Hərbi xidmətdə olduğu dövrdə o, avtobioqrafik xarakterli bir sıra digər əsərlər də yazıb.

1857-ci ildə Avropaya səfər edən Tolstoy təhsil sahəsinə böyük maraq göstərməyə başlayıb. O, öz mülkündə kəndli uşaqları üçün məktəb açıb və dövrün qabaqcıl təhsil metodlarını araşdırıb. Təhsil islahatlarına xüsusi diqqət yetirən yazıçı uşaqların azad və yaradıcı şəkildə öyrənməsinin tərəfdarı olub.

1862-ci ildə Sofya Tolstaya ilə ailə quran yazıçı növbəti il “Kazaklar” romanını nəşr etdirib və əsər oxucular tərəfindən böyük maraqla qarşılanıb.

Ömrünün sonrakı dövründə Tolstoy xristian anarxizmi kimi tanınan dini-fəlsəfi baxışları qəbul edib. O, dövlət hakimiyyətinin zorakılıq vasitələrini tənqid edib, sadə həyat tərzini və mənəvi kamilləşməni müdafiə edib. Bu mövqeyi səbəbindən Rus Pravoslav Kilsəsi ilə münasibətləri kəskinləşib və nəticədə o, kilsədən xaric edilib.

1910-cu ildə Tolstoy həyatının son böyük addımlarından birini ataraq ən kiçik qızı ilə birlikdə gizli şəkildə evini tərk edib. Lakin səfər zamanı sətəlcəm xəstəliyinə tutulub. Bir neçə gün sonra ucqar dəmiryolu stansiyalarından birində vəfat edən yazıçının ölümü bütün dünyada böyük əks-səda doğurub.

Bu gün Lev Tolstoy yalnız böyük yazıçı kimi deyil, həm də həyatının böyük hissəsini həqiqət, mənəviyyat və insanın cəmiyyətdəki rolu barədə düşüncələrə həsr etmiş mütəfəkkir kimi xatırlanır.