BAKI,VOA
1963-cü il iyunun 16-da insanlığın kosmos tarixi üçün dönüş nöqtəsi hesab edilən hadisələrdən biri baş verdi. Sovet kosmonavtı Valentina Tereşkova “Vostok-6” kosmik gəmisi ilə Yer orbitinə çıxaraq kosmosa uçan ilk qadın kimi tarixə düşdü.
Tereşkova missiya zamanı Yer ətrafında 48 dövrə vurdu və ümumilikdə 71 saat kosmosda qaldı. O, Yerə qayıdarkən həmin tarixədək bütün amerikalı astronavtların birlikdə keçirdiyi vaxtdan daha çox müddəti kosmosda keçirmişdi.
Valentina Vladimirovna Tereşkova 1937-ci ildə Rusiyanın Maslennikovo kəndində kəndli ailəsində dünyaya gəlib. O, 18 yaşında toxuculuq fabrikində işləməyə başlayıb. 22 yaşında isə yerli aviasiya klubunun xətti ilə ilk paraşüt tullanışını həyata keçirib.
Paraşüt idmanına olan böyük marağı və əldə etdiyi bacarıqlar sonradan onun həyatını tamamilə dəyişdi. Həmin dövrdə Sovet İttifaqı ABŞ-ni qabaqlamaq və kosmos sahəsində yeni bir ilkə imza atmaq məqsədilə qadının kosmosa göndərilməsi layihəsini həyata keçirməyə çalışırdı.
Tereşkova peşəkar paraşütçü kimi “Vostok” proqramının ən çətin mərhələlərindən birinə hazır hesab edilirdi. Belə ki, həmin dövrdə istifadə olunan “Vostok” kosmik gəmilərində eniş zamanı kosmonavt kapsuldan təxminən 6 min metr yüksəklikdə katapult vasitəsilə ayrılmalı və paraşütlə Yerə enməli idi.
1962-ci ilin fevralında Valentina Tereşkova daha üç qadın paraşütçü və bir qadın pilotla birlikdə kosmonavt hazırlığı proqramına seçildi. Namizədlər ciddi fiziki və psixoloji sınaqlardan keçərək uzunmüddətli hazırlıq prosesinə cəlb olundular.
1963-cü ildə Tereşkova “Vostok” proqramı çərçivəsində həyata keçirilən ikinci ikili uçuş missiyasında iştirak etmək üçün seçildi. Missiya iki kosmik gəmini – “Vostok-5” və “Vostok-6” aparatlarını əhatə edirdi.
1963-cü il iyunun 14-də kosmonavt Valeri Bıkovski “Vostok-5” gəmisi ilə kosmosa göndərildi. İki gün sonra, iyunun 16-da isə Valentina Tereşkova “Vostok-6” ilə orbitə çıxdı.
Hər iki kosmik gəmi fərqli orbitlərdə hərəkət etsə də, uçuş zamanı bir məqamda onların arasındakı məsafə təxminən 5 kilometrə qədər azaldı. Bu, iki kosmonavta qısa radio əlaqəsi qurmağa və məlumat mübadiləsi aparmağa imkan verdi.
Tereşkovanın uçuşu əsasən avtomatik idarəetmə sistemi vasitəsilə həyata keçirilirdi. Missiya zamanı o, kosmik gəmini əl ilə idarə etmədi və bütün əsas əməliyyatlar bort sistemləri tərəfindən yerinə yetirildi.
1963-cü il iyunun 19-da, təxminən üç günlük missiyadan sonra “Vostok-6” Yer atmosferinə daxil oldu. Planlaşdırıldığı kimi, Tereşkova təxminən 6 min metr yüksəklikdə kapsuldan ayrıldı və paraşüt vasitəsilə uğurla Yerə endi. Bir neçə saat sonra isə Valeri Bıkovski də “Vostok-5” ilə təhlükəsiz şəkildə eniş etdi.
Tarixi uçuşdan sonra Valentina Tereşkova Sovet İttifaqının ən yüksək dövlət mükafatlarından olan Lenin ordeni və Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü.
1963-cü ilin noyabrında o, kosmonavt Andrian Nikolayevlə ailə qurdu. Həmin nikahın Sovet rəhbəri Nikita Xruşşovun təşviqi ilə baş tutduğu barədə məlumatlar mövcuddur. O dövrdə hakimiyyət iki məşhur kosmonavtın ailə qurmasını təbliğat baxımından mühüm hadisə hesab edirdi.
Cütlük sonrakı illərdə bir sıra xarici ölkələrə səfərlər etdi və onların bir qızı dünyaya gəldi. Lakin bir müddət sonra ailə münasibətləri pozuldu və onlar ayrıldılar.
1966-cı ildə Tereşkova Sovet İttifaqının ali qanunverici orqanı olan Ali Sovetin üzvü seçildi. O, sonrakı illərdə müxtəlif beynəlxalq qadın təşkilatlarında və beynəlxalq tədbirlərdə Sovet İttifaqını təmsil etdi.
Valentina Tereşkova bir daha kosmosa uçmasa da, onun adı dünya kosmonavtika tarixində xüsusi yer tutdu. Maraqlıdır ki, onun missiyasından sonra uzun müddət qadın kosmonavtların uçuşlarına fasilə verildi və növbəti qadın kosmonavt yalnız 1980-ci illərdə kosmosa göndərildi.
Bu gün də Valentina Tereşkova insanlıq tarixində kosmosa uçan ilk qadın, qadınların kosmik tədqiqatlardakı rolunun simvollarından biri və kosmonavtika tarixinin ən tanınmış simalarından biri kimi xatırlanır.
