BAKI,VOA
1950-ci il iyunun 25-də kommunist Şimali Koreya qüvvələrinin Cənubi Koreya ərazisinə genişmiqyaslı hücumu ilə Koreya müharibəsi başladı. Bu hadisə təkcə Koreya yarımadasının deyil, bütövlükdə beynəlxalq münasibətlər sisteminin gələcək inkişafına ciddi təsir göstərərək Soyuq müharibənin ilk böyük silahlı qarşıdurması kimi tarixə düşdü.
İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Koreya yarımadası Yaponiya imperiyasının nəzarəti altında idi. Müharibənin başa çatmasından sonra Koreya müvəqqəti olaraq iki işğal zonasına bölündü. Yarımadanın cənub hissəsində Yaponiya qüvvələrinin təslimini ABŞ ordusu qəbul etdi, şimal hissəsində isə bu vəzifəni Sovet İttifaqının hərbi qüvvələri yerinə yetirdi.
İlkin mərhələdə müvəqqəti xarakter daşıdığı düşünülən bu bölgü zaman keçdikcə daimi siyasi sərhədə çevrildi. Sovet İttifaqının dəstəyi ilə Şimali Koreyada kommunist idarəetmə quruldu, ABŞ isə Cənubi Koreyanın əsas maliyyə və hərbi tərəfdaşına çevrildi. Beləliklə, Koreya yarımadası iki fərqli siyasi sistemin qarşıdurma meydanına çevrildi.
1950-ci il iyunun 25-də Şimali Koreya qüvvələri gözlənilməz hücuma keçərək Cənubi Koreya ordusunu və ölkədə yerləşdirilmiş məhdud sayda ABŞ hərbi kontingentini hazırlıqsız yaxaladı. Hücumun ilk günlərində Şimali Koreya ordusu sürətlə irəliləyərək paytaxt Seul istiqamətində hərəkət etdi.
Baş verən hadisələrdən dərhal sonra ABŞ Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasında Cənubi Koreyaya hərbi yardım göstərilməsini nəzərdə tutan qətnamənin qəbuluna nail oldu. Həmin dövrdə Sovet İttifaqı Təhlükəsizlik Şurasının iclaslarını boykot etdiyi üçün səsvermədə iştirak etmədi və qətnaməyə veto qoyulmadı.
Qətnamənin qəbulundan sonra ABŞ Prezidenti Harri Truman Koreya yarımadasına quru qoşunları, hərbi hava qüvvələri və dəniz qüvvələrinin göndərilməsi barədə qərar verdi. Vaşinqton bu müdaxiləni rəsmi olaraq müharibə deyil, “polis əməliyyatı” kimi təqdim edirdi.
ABŞ və Cənubi Koreya qüvvələrinin müdaxiləsi müharibənin gedişatını dəyişdirdi. Müttəfiq qüvvələr əks-hücuma keçərək Şimali Koreya ərazisinə daxil oldular. Lakin bu addım 1950-ci ilin sonlarında kommunist Çinin münaqişəyə genişmiqyaslı müdaxiləsinə səbəb oldu. Çin qüvvələrinin döyüşlərə qoşulmasından sonra müharibə uzunmüddətli və qanlı qarşıdurma mərhələsinə keçdi.
Növbəti illərdə tərəflər arasında ağır döyüşlər davam etsə də, heç bir tərəf həlledici üstünlük əldə edə bilmədi. Münaqişə faktiki olaraq hərbi dalana dirəndi və cəbhə xətti uzun müddət ərzində ciddi dəyişiklik göstərmədi.
1953-cü ildə ABŞ və Şimali Koreya arasında atəşkəs sazişi imzalandı. Bu razılaşma silahlı qarşıdurmanı dayandırsa da, müharibəni hüquqi baxımdan tam başa çatdırmadı. Atəşkəs nəticəsində Koreya yarımadası müharibədən əvvəlki sərhədə yaxın bir xətt üzrə yenidən iki hissəyə bölündü və bu bölgü günümüzə qədər qalmaqdadır.
Tarixçilər Koreya müharibəsini Soyuq müharibənin ilk “qaynar müharibəsi” kimi xarakterizə edirlər. Münaqişə zamanı 55 mindən çox amerikalı hərbçi həyatını itirib. Eyni zamanda bu müharibə ABŞ tarixində ilk “məhdud müharibə” nümunəsi hesab olunur. Vaşinqtonun məqsədi rəqibi tam məğlub etmək deyil, Cənubi Koreyanın təhlükəsizliyini təmin etmək idi.
ABŞ rəhbərliyi hesab edirdi ki, belə yanaşma üçüncü dünya müharibəsinin qarşısını almaq və ölkənin hərbi, iqtisadi resurslarının müxtəlif bölgələrdə həddindən artıq yüklənməsinə imkan verməmək baxımından ən məntiqli seçimdir. Lakin İkinci Dünya müharibəsində qazanılmış tam qələbəyə alışmış Amerika cəmiyyəti üçün məhdud müharibə anlayışını qəbul etmək çətin oldu.
Məhz bu səbəbdən Koreya müharibəsi ABŞ ictimaiyyətində geniş dəstək qazana bilmədi və uzun illər ərzində ölkənin ən mürəkkəb və mübahisəli hərbi kampaniyalarından biri kimi qiymətləndirildi. Buna baxmayaraq, müharibənin nəticələri bu gün də Şərqi Asiyanın siyasi mənzərəsinə təsir göstərməkdə davam edir və Koreya yarımadasının bölünmüş vəziyyətdə qalmasının əsas səbəblərindən biri hesab olunur.
