BAKI,VOA

1990-cı il iyunun 21-də İranın şimal-qərbində, Xəzər dənizi sahillərinə yaxın ərazidə baş verən güclü zəlzələ ölkə tarixinin ən ağır təbii fəlakətlərindən biri kimi yadda qalıb. Yeraltı təkanlar nəticəsində təxminən 50 min nəfər həyatını itirib, daha 135 min nəfər müxtəlif dərəcəli xəsarətlər alıb.

Gecə saat 00:30 radələrində qeydə alınan və maqnitudası 7,7 olan zəlzələ insanların böyük əksəriyyətinin evlərində olduğu vaxt baş verib. Güclü yeraltı təkanlar İranın şimal-qərbində yerləşən Zəncan və Gilan vilayətlərində geniş əraziləri viran qoyub. Təxminən 20 min kvadrat millik ərazini əhatə edən fəlakət həm kənd təsərrüfatı rayonlarını, həm də Xəzər sahilində yerləşən istirahət məkanlarını tamamilə dağıdıb.

Məlumatlara görə, təxminən 80 millik ərazidə yerləşən bir sıra yaşayış məntəqələrində bütün tikililər yerlə-yeksan olub. Bəzi şəhər və kəndlərdə binaların hamısı dağılıb, sakinlərin isə demək olar ki, hamısı həlak olub.

Fəlakətin nəticələri bununla da məhdudlaşmayıb. Zəlzələdən sonrakı səhər baş verən 6,5 maqnitudalı təkrar təkanlar nəticəsində Rəşt şəhəri yaxınlığında bəndlərdən biri dağılıb. Bunun ardınca yaranan daşqınlar geniş əkin sahələrini məhv edib.

Eyni zamanda, zəlzələnin yaratdığı çoxsaylı torpaq sürüşmələri yolları bağlayaraq xilasetmə işlərini ciddi şəkildə çətinləşdirib. Dağıntılar altında sağ qalan insanların bir hissəsinə vaxtında çatmaq mümkün olmayıb. Nəticədə, dağıntılar altında qalan çoxsaylı insanlar hava çatışmazlığı səbəbindən həyatlarını itiriblər.

Rəsmi qiymətləndirmələrə əsasən, zəlzələ nəticəsində təxminən 400 min nəfər evsiz qalıb və minlərlə ailə yaşayış yerini itirib.

Fəlakətdən sonra dünyanın müxtəlif ölkələri tərəfindən humanitar yardım təşəbbüsləri irəli sürülüb. İran hökuməti müəyyən tərəddüdlərdən sonra Amerika Birləşmiş Ştatlarının yardım təklifini qəbul edib. Bununla yanaşı, İsrail və Cənubi Afrika Respublikasının yardım təklifləri rədd olunub.

Həmin dövrdə İranın bəzi Qərb ölkələri ilə münasibətlərinin gərgin olması beynəlxalq yardım missiyalarının fəaliyyətinə də təsir göstərib. Bir sıra Qərb ölkələrindən gələn yardım işçiləri zəruri dəstək tədbirlərini tam həyata keçirmədən qısa müddət sonra ölkəni tərk etməyə məcbur olublar.

1990-cı ilin iyununda baş verən bu dağıdıcı zəlzələ İran tarixində ən böyük insan tələfatına səbəb olan təbii fəlakətlərdən biri hesab olunur və ölkənin zəlzələ təhlükəsizliyi sahəsində yanaşmalarına ciddi təsir göstərən hadisələr sırasında yer alır.