BAKI,VOA

1858-ci ilin avqustunda ABŞ və Böyük Britaniya arasında Atlantik okeanının dibi ilə ilk teleqraf kabelinin çəkilməsi rabitə tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Layihə amerikalı sahibkar Sayrus Uest Fildin uzunmüddətli səyləri nəticəsində həyata keçirilsə də, ilk transatlantik kabel cəmi bir neçə həftə işlədikdən sonra sıradan çıxdı.

Teleqraf texnologiyasının əsasını 1830-cu illərdə amerikalı ixtiraçı və rəssam Samuel Morze qoymuşdu. O, elektrik siqnalları vasitəsilə məlumat ötürməyə imkan verən cihaz hazırladı və sonradan teleqraf mesajlarında istifadə olunan Morze əlifbasını təkmilləşdirdi.

1844-cü ilin mayında Morze ABŞ Kapitolundan Baltimordakı dəmiryol stansiyasına “Allah nə yaratdı” (“What hath God wrought”) mesajını göndərərək dünyanın ilk kommersiya teleqraf xəttini istifadəyə verdi.

Teleqraf qısa müddət ərzində geniş yayıldı. On il ərzində ABŞ ərazisində 20 min mildən çox teleqraf xətti çəkildi. Bu texnologiya uzaq məsafələrdə biznes əlaqələrini sürətləndirdi, dəmir yolu təhlükəsizliyini artırdı və ölkənin iqtisadi genişlənməsinə mühüm töhfə verdi.

Atlantik okeanının dibi ilə rabitə xətti ideyası

1854-cü ildə amerikalı iş adamı Sayrus Uest Fild okeanın dibi ilə teleqraf kabeli çəkmək ideyasını irəli sürdü. Onun məqsədi Avropa ilə Şimali Amerikanı saniyələr ərzində əlaqələndirəcək rabitə xətti yaratmaq idi.

Fild kabelin çəkilməsi üçün ABŞ və Böyük Britaniya hökumətlərinin, eləcə də hərbi-dəniz qüvvələrinin dəstəyini aldı. Lakin ilk cəhdlər uğursuz oldu.

1857-ci ildən başlayaraq dörd dəfə kabel çəkməyə cəhd göstərildi, lakin texniki problemlər və kabelin qırılması səbəbindən layihə baş tutmadı.

İlk uğurlu cəhd və qısaömürlü qələbə

1858-ci ilin iyulunda beşinci cəhd üçün dörd gəmi – Britaniyanın “Agamemnon” və “Valorous”, ABŞ-ın “Niagara” və “Gorgon” gəmiləri Atlantik okeanının ortasında birləşdi.

İyulun 29-da “Niagara” və “Gorgon” kabeli Nyufaundlend istiqamətinə, “Agamemnon” və “Valorous” isə İrlandiyanın Valentia adasına doğru apardı.

Avqustun 5-də kabel uğurla okeanın dibinə yerləşdirildi. Təxminən 2 min mil uzunluğundakı kabel Atlantik okeanını keçərək iki qitəni birləşdirdi. Kabel bəzi yerlərdə okeanın 3 kilometrdən çox dərinliyində yerləşirdi.

Avqustun 16-da ABŞ Prezidenti Ceyms Byukenen və Böyük Britaniya Kraliçası Viktoriya arasında ilk rəsmi transatlantik teleqraf mesajları mübadilə edildi.

Lakin bu tarixi nailiyyət uzunömürlü olmadı. Kabelin texniki keyfiyyətinin zəif olması və elektrik siqnalının kifayət qədər güclü ötürülməməsi səbəbindən sentyabr ayının əvvəlində xətt fəaliyyətini dayandırdı.

1866-cı ildə daimi transatlantik rabitə quruldu

İlk uğursuzluğa baxmayaraq, Sayrus Uest Fild layihədən imtina etmədi. O, yeni maliyyə mənbələri tapdı və daha möhkəm kabel hazırlanmasını təmin etdi.

1866-cı ildə Britaniyanın “Great Eastern” gəmisi Atlantik okeanı boyunca ilk davamlı işləyən teleqraf kabelini uğurla çəkdi. Bu hadisə Fildin illərlə davam edən mübarizəsinin nəticəsi kimi qiymətləndirildi.

Sayrus Uest Fild hər iki okeanın sahilində böyük nüfuz qazandı və sonrakı illərdə digər okeanlararası teleqraf layihələrinin də təşviqçisi oldu. Onun təşəbbüsləri nəticəsində Havay adalarını Asiya və Avstraliya ilə birləşdirən rabitə xətləri də yaradıldı.

Dünyanı dəyişdirən texnoloji dönüş

İlk transatlantik teleqraf kabeli qısa müddət işləsə də, onun tarixi əhəmiyyəti böyük oldu. Layihə qitələrarası sürətli rabitənin mümkün olduğunu göstərdi və sonrakı dövrdə qlobal informasiya şəbəkələrinin yaranmasına yol açdı.

1858-ci il kabeli dünya tarixində məsafələrin əhəmiyyətini azaldan ilk böyük texnoloji addımlardan biri hesab olunur. Bu hadisə daha sonra telefon, internet və müasir qlobal rabitə sistemlərinin inkişafı üçün mühüm zəmin yaratdı.