Bizi buradan izləyin və Bizə yazın
|
BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
İnsan orqanizminin daxili mexanizmləri və genetik mirasın necə idarə olunması müasir elmin ən çox müzakirə edilən mövzularından biridir.
İnsan hüceyrəsinin nüvəsində yerləşən 46 xromosom bizim bütün fiziki və psixoloji xüsusiyyətlərimizi müəyyən edən nəhəng bir məlumat anbarıdır. Bu xromosomların daxilindəki DNT zəncirləri xüsusi histon proteinləri tərəfindən makara kimi sarılaraq mikroskopik ölçülərə qədər kiçildilir. Bu mürəkkəb strukturda saçın formasından tutmuş, şəxsiyyətin necəliyinə və ya depressiyaya meyilliliyinə qədər hər bir detal kodlaşdırılmışdır.
Orqanizmdə ən çox sintez olunan protein kolagendir. Sümüklərdən dərinin elastikliyinə qədər hər yerdə olan bu maddə, bədəni ayaqda tutan əsas struktur vahididir. Lakin genlərin sadəcə mövcud olması kifayət deyil; onların necə oxunması daha mühümdür. "M-RNT" (məlumat RNT) adlanan vasitəçi molekullar genlərdəki kodu ribosomlara daşıyaraq protein istehsalını təmin edir.
Müasir biologiyanın ən maraqlı sahəsi olan epigenetika isə genlərin mühit tərəfindən necə "açılıb-bağlandığını" izah edir. Məsələn, ailədən gələn qayğı geni metilləşmə prosesi ilə bağlana bilər. Əgər uşaq sevgi və şəffaf mühitdə böyüyərsə, neqativ genlər metilləşərək oxunmaz hala gəlir. Əksinə, asetilləşmə prosesi genləri aktivləşdirir. Motsartın dahi olmasının sirri də məhz buradadır: o, həm musiqi genlərinə sahib idi, həm də hər gün 10 saat piano çalaraq bu genlərin asetilləşməsini, yəni aktivləşməsini təmin etmişdi.
Genetik miras taleyin bir hissəsi olsa da, epigenetik faktorlar insanın öz əlindədir. Uğur üçün nə çox şıltaqlıq, nə də həddindən artıq təzyiq deyil, "orta dərəcəli qayğı" və nizam-intizam tələb olunur. Genlərin tam potensialı ilə işə düşməsi üçün ətraf mühit, fəaliyyət və intizam həlledici rol oynayır.
[AZ: gen, DNT, protein, hüceyrə, zəka, sülh, nizam, miras, bədən, mühit] [TR: gen, DNA, protein, hücre, zeka, barış, düzen, miras, beden, ortam] [EN: gene, DNA, protein, cell, intelligence, peace, order, heritage, body, environment] [RU: ген, ДНК, белок, клетка, интеллект, мир, порядок, наследие, тело, среда] [DE: Gen, DNA, Protein, Zelle, Intelligenz, Frieden, Ordnung, Erbe, Körper, Umwelt] [FR: gène, ADN, protéine, cellule, intelligence, paix, ordre, héritage, corps, environnement] [ES: gen, ADN, proteína, célula, inteligencia, paz, orden, herencia, cuerpo, ambiente] [AR: جين, حمض نووي, بروتين, خلية, ذكاء, سلام, نظام, تراث, جسد, بيئة] [FA: ژن, دیانای, پروتئین, سلول, هوش, صلح, نظم, میراث, بدن, محیط] [ZH: 基因, DNA, 蛋白质, 细胞, 智力, 和平, 秩序, 遗产, 身体, 环境] [JP: 遺伝子, DNA, タンパク質, 細胞, 知能, 平和, 秩序, 遺産, 身体, 環境] [IT: gene, DNA, proteina, cellula, intelligenza, pace, ordine, eredità, corpo, ambiente] [PT: gene, DNA, proteína, célula, inteligência, paz, ordem, herança, corpo, ambiente] [HI: जीन, डीएनए, प्रोटीन, कोशिका, बुद्धि, शांति, आदेश, विरासत, शरीर, पर्यावरण] [BN: জিন, ডিএনএ, প্রোটিন, কোষ, বুদ্ধিমত্তা, শান্তি, শৃঙ্খলা, ঐতিহ্য, শরীর, পরিবেশ] [ID: gen, DNA, protein, sel, kecerdasan, perdamaian, keteraturan, warisan, tubuh, lingkungan] [NL: gen, DNA, eiwit, cel, intelligentie, vrede, orde, erfgoed, lichaam, omgeving] [PL: gen, DNA, białko, komórka, inteligencja, pokój, porządek, dziedzictwo, ciało, środowisko] [SV: gen, DNA, protein, cell, intelligens, fred, ordning, arv, kropp, miljö] [HE: גן, דנ"א, חלבון, תא, אינטליגנציה, שלום, סדר, מורשת, גוף, סביבה] [EL: γονίδιο, DNA, πρωτεΐνη, κύτταρο, νοημοσύνη, ειρήνη, τάξη, κληρονομιά, σώμα, περιβάλλον] [HU: gén, DNS, fehérje, sejt, intelligencia, béke, rend, örökség, test, környezet] [FI: geeni, DNA, proteiini, solu, älykkyys, rauha, järjestys, perintö, keho, ympäristö] [NO: gen, DNA, protein, celle, intelligens, fred, orden, arv, kropp, miljø] [DA: gen, DNA, protein, celle, intelligens, fred, orden, arv, krop, miljø] [CS: gen, DNA, protein, buňka, inteligence, mír, řád, dědictví, tělo, prostředí] [RO: genă, ADN, proteină, celulă, inteligență, pace, ordine, moștenire, corp, mediu] [UK: ген, ДНК, білок, клітина, інтелект, мир, порядок, спадщина, тіло, середовище] [KO: 유전자, DNA, 단백질, 세포, 지능, 평화, 질서, 유산, 신체, 환경] [VI: gen, DNA, protein, tế bào, trí tuệ, hòa bình, trật tự, di sản, cơ thể, môi trường]
