BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
İranın dondurulmuş milyardlarla dollarlıq aktivlərinin azad edilməsini nəzərdə tutan mümkün ABŞ-İran razılaşması ilə bağlı yeni detallar ortaya çıxıb. İranın Mehr agentliyinin yaydığı məlumata görə, tərəflər arasında hazırlanan memorandum layihəsi qəbul edilərsə, İranın xaricdə bloklanmış 24 milyard dollar vəsaiti 60 günlük müddət ərzində mərhələli şəkildə sərbəst buraxılacaq.
Məlumatda bildirilir ki, vəsaitin təxminən yarısı yekun danışıqlar başlamazdan əvvəl Tehranın istifadəsinə verilə bilər. Qalan hissənin isə 60 günlük danışıqlar prosesində mərhələlərlə açılması nəzərdə tutulur.
Layihədə yalnız maliyyə məsələləri deyil, həm də regional təhlükəsizliklə bağlı müddəaların yer aldığı qeyd edilir. Sənədə əsasən, Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların daimi və dərhal dayandırılması nəzərdə tutulur.
Eyni zamanda İranın nüvə proqramının gələcəyi də danışıqların əsas mövzularından biri olacaq. Məlumata görə, 60 günlük müzakirələr zamanı nüvə fəaliyyətləri, zənginləşdirilmiş materialların taleyi və texniki infrastruktur məsələləri müzakirə ediləcək.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp bir neçə gün ərzində razılaşmanın imzalana biləcəyini bəyan edib. O bildirib ki, İranla aparılan danışıqlar ölkənin ən yüksək rəhbərlik səviyyəsinə çatdırılıb və razılaşmanın əsas prinsipləri təsdiqlənib. Tramp həmçinin İrana qarşı planlaşdırılmış hərbi zərbələrin ləğv edildiyini açıqlayıb.
Bununla yanaşı, İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi yekun razılığın əldə olunmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, sənədin böyük hissəsi razılaşdırılsa da, ABŞ tərəfinin son mərhələdə yeni tələblər irəli sürməsi danışıqları çətinləşdirib.
İranın Tasnim agentliyi isə Trampın son iki ay ərzində oxşar razılaşmanın yaxın olduğunu dəfələrlə bəyan etdiyini xatırladaraq, rəsmi Tehran tərəfindən təsdiq verilməyən məlumatlara ehtiyatla yanaşmağın vacibliyini vurğulayıb.
Məsələ ilə bağlı diqqət çəkən digər açıqlama İsrail tərəfindən gəlib. Benyamin Netanyahunun ofisi bəyan edib ki, İsrail İranla hazırlanan memorandumun tərəfi deyil. Bununla belə, Netanyahu ABŞ administrasiyasının nüvə materiallarının ölkədən çıxarılması, uranın zənginləşdirilməsi infrastrukturunun məhdudlaşdırılması, raket istehsalının azaldılması və regional silahlı qruplara dəstəyin dayandırılması ilə bağlı mövqeyini dəstəklədiyini bildirib.
Fevral ayında ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi əməliyyatlardan sonra bölgədə yaranan gərginlik aprel ayında əldə edilən atəşkəslə müvəqqəti olaraq səngisə də, tərəflər arasında yekun siyasi həll yolu tapılmamışdı.
Bu arada İran rəsmiləri ABŞ tərəfindən mümkün yeni hücumlar halında daha sərt cavab veriləcəyini bəyan ediblər. İran Silahlı Qüvvələrinin nümayəndələri bölgədə müharibənin yenidən alovlana biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər.
İran həmçinin qlobal enerji bazarları üçün strateji əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazı ilə bağlı sərt mövqeyini qoruyur. Tehran tərəfindən yaradılmış yeni nəzarət qurumu boğazın qeyri-müəyyən müddətə bağlı qalacağını açıqlayıb. Bu qərar dünya enerji bazarlarında narahatlığı daha da artırıb.
Müşahidəçilər hesab edirlər ki, əgər tərəflər yaxın günlərdə ortaq məxrəcə gələ bilsələr, bu, həm İranın iqtisadi vəziyyətinə, həm də Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik balansına ciddi təsir göstərə biləcək ən mühüm diplomatik razılaşmalardan biri olacaq.
