BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
Osmanlı İmperiyasının siyasi inkişaf mərhələsində ardıcıl paytaxt şəhərləri olan Bursa, Ədirnə (Adrianopol) və İstanbul mərkəzi rol oynamışdır. Xüsusilə II Mehmet və onun xələfi II Bəyazid, Avropada zülmə məruz qalan yəhudi icmalarını tolerantlıqla qarşılamış, onlara sığınacaq vermişdilər. Bu mühacirlər əsasən İstanbul və Selanik kimi ticarətə açıq liman şəhərlərinə yerləşirdilər.
Osmanlıların bu açıq münasibəti yəhudi mühacirlər arasında böyük razılıq doğurmuşdu. Onların ən çox məskunlaşdığı şəhər isə siyasi, maliyyə və iqtisadiyyat mərkəzi olan İstanbul idi. İspaniyadan İstanbula köçən yəhudilərin sayı 36 min, sonradan Qərbi Avropa, Serbiya, Yunanıstan və İraq kimi yeni fəth olunmuş ərazilərdən gələnlərlə birlikdə bu rəqəm 56.490 nəfərə çatmışdı. XVI-XVII əsrlərdə Osmanlı yəhudiləri dünyanın həm sayca ən geniş, həm də sosial və iqtisadi baxımdan ən uğurlu yəhudi icmalarından birinə çevrilmişdi.
II Mehmet, fəth etdiyi Konstantinopolu (İstanbul) yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi baxımdan dünyanın aparıcı mərkəzinə çevirməyə çalışırdı. Şəhəri tərk etmiş rum əhalisini geri çağıraraq onlara azadlıq və təhlükəsizlik zəmanəti vermişdi. Bu, sadəcə əhalinin razılığı üçün deyil, onların fəal iqtisadi iştirakını təmin etmək məqsədi daşıyırdı.
Osmanlı dövləti sərbəst ticarətə böyük önəm verirdi. Bu münasibət, Sinan Paşanın XV əsrin ikinci yarısında padşaha verdiyi aşağıdakı tövsiyədə açıq şəkildə əks olunur:
“Torpaqlarında tacirlərə lütfkarlıq göstər, hər zaman onları qoru və heç kimin onları narahat etməsinə icazə vermə, çünki onların ticarəti sayəsində bu ölkə inkişaf edir.”
Osmanlı-Fransa kapitulyasiya müqaviləsi, Avropada kapitalist iqtisadiyyatın inkişafına ciddi təsir göstərmişdi.
Ərazisinə və geosiyasi mövqeyinə görə Osmanlı İmperiyası Şərqə aparan quru yolları, o cümlədən İpək Yolunu öz nəzarətində saxlayırdı. Bu vəziyyət ispaniyalı və portuqaliyalı dənizçiləri alternativ dəniz yolları axtarmağa vadar etmişdi. Xristofer Kolumbun 1492-ci ildə Amerikaya səfəri zamanı Osmanlı İmperiyası iqtisadi və siyasi gücünün zirvəsində idi və üç qitəyə yayılan bir qüdrəti təmsil edirdi.
Müasir tədqiqatlar göstərir ki, Osmanlı ilə Mərkəzi Amerika arasındakı dolayısı əlaqələr yeni dəniz marşrutlarının kəşfi ilə bağlı idi. Şərqə gedən ənənəvi torpaq yolları – xüsusilə Avropa ilə Orta Şərq və Aralıq dənizi arasında uzanan ticarət yolları – getdikcə əhəmiyyətini itirirdi. Bu dəyişiklik Osmanlının zəifləməsi ilə paralel baş verirdi.
