Tarixdə bu gün - 8 Sentyabr
Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik.
“Zati-aliləri” zindanda: Yedikule qalasından Tehranın gizli mənzilinə qədər diplomatik toxunulmazlığın sınaqları
Diplomatik nümayəndələrin toxunulmazlığı beynəlxalq münasibətlərin əsas prinsiplərindən biri sayılsa da, tarix göstərir ki, dövlətlər təhlükəsizlik və suverenlik məsələsini “qırmızı xətt” kimi qəbul etdikdə bu prinsip ciddi sınaqlarla üzləşib. 1799-cu ildə Osmanlı imperiyası ilə Napoleon Fransası arasında müharibə fonunda Fransa diplomatı Fransua Bukvil casusluqda ittiham edilərək İstanbulun Yedikule qalasına göndərilmişdi. 2026-cı ilin avqustunda isə Tehran Fransanın iki diplomatını milli təhlükəsizliklə bağlı istintaq çərçivəsində İranın paytaxtının kənarındakı gizli mənzilə basqın zamanı saxladığını açıqlayıb.
Yazıçı, rəssam,filosof və dahi - Cübran Xəlil Cübran kimdir?
Görkəmli yazıçı və tanınmış rəssam Cübran Xəlil Cübran 1883-cü ildə Osmanlı imperiyasının muxtar vilayəti olan Livanın Bşarri şəhərində katolik ailəsində doğulub. Onun anası Kamila Cübranı üçüncü həyat yoldaşından dünyaya gətirib. Ailənin yoxsulluğu səbəbindən Cübran normal təhsil ala bilməsə də, evlərinə vaxtaşırı gələn keşişlər ona İncil və ərəb dili üzrə dərslər keçiblər.
Tarixdə bu gün –13 Avqust
Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik.
Tarixdə bu gün – 12 Avqust
Bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik.
Yeniçəri–Sipahi qarşıdurması: Osmanlı sarayında alovlanan ilk qardaş qırğını
Osmanlı ordusunun özəyini təşkil edən qapıqulu əsgərlərinin ən güclü iki qolunu – yeniçərilər və sipahilər təşkil edirdi. Sipahilər hərçənd rütbə baxımından önəmli mövqe daşısalar da, yeniçərilər daha çox göz önündə və saraya yaxın idilər. Bu iki güc mərkəzinin arasında getdikcə artan gərginlik, yalnız fərdi qarşıdurmalara deyil, Osmanlı dövlətinin daxili güc balansına da ciddi təsir göstərdi.
Fateh dövründə Osmanlı İmperiyası necə bir inkişaf yolu keçdi?
Görkəmli tarixçi Xəlil İnalcık, II Məhəmmədi imperiyanın həqiqi qurucusu kimi qəbul edir və Fatehin İstanbulu fəth etməsi ilə birlikdə Fətrət dövrünün real mənada başa çatdırıldığını bildirir. Bu dövrdə boğazlarda Osmanlı mütləq hakimiyyəti qurulmuş, Balkanlarda sərhədlər Dunay çayına qədər genişləndirilmiş və buralardakı torpaqların tam təhlükəsizliyi təmin edilmişdir. Beləliklə, Anadolu və Rumelidəki Osmanlı torpaqları bir-biri ilə birləşdirilmişdir. Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsən təhlükəsinin tamamilə ortadan qaldırılması, osmanlıların həm Teymur dövründən etibarən düşdükləri "şərqdən gələcək təhlükə sindromu"ndan qurtulmalarını, həm də digər kiçik bəyliklərin ondan alacağı mənfi hərbi dəstəyin qarşısını kəsərək, Anadolu torpaqlarında mütləq hakimiyyətin bərqərar olmasını sığortalamışdır. Krımın və Qara dəniz sahillərinin Osmanlı İmperiyasına daxil edilməsi ilə birlikdə, Qara dəniz hövzəsində rəsmi mütləq üstünlük qurulmuşdur.
Bu gün Yəmən birləşdi
Şimali və Cənubi Yəmən vahid ölkə kimi birləşdi
Yəməndən İstanbula: Qəhvənin İslam dünyası və Avropadakı tarixi sayəhəti
Qəhvənin içki kimi istifadəsinin Yəməndə 15-ci əsrdə Sufi ziyarətgahlarında başladığı deyilir. İlk dəfə orada qəhvə giləmeyvəsi qovrulub və bu gün tanıdığımız içkiyə bənzər şəkildə dəmlənmişdir. Qəhvə ilk növbədə İslam dünyasında istehlak olunmuş və dini ayinlərlə əlaqələndirilmişdir. Müsəlmanlar müqəddəs Ramazan ayında gündüzləri oruc tutarkən gecələr oyaq qalmaq üçün qəhvədən istifadə edirdilər. Ən azı 10-cu əsrdən etibarən müalicəvi xüsusiyyətləri ilə tanınan bu içki, 15-ci əsrdə Yəmən təsəvvüfləri vasitəsilə daha da populyarlaşdı. Oradan bütün müsəlman dünyasına yayılan qəhvə, Avropaya da öz yolunu tapdı.
Barıtın kölgəsində süqut - Məmlük dövləti niyə dəyişə bilmədi?
Tarixin dönüş nöqtələrindən biri sayılan Məmlük dövlətinin süqutu hərbi texnologiyanın deyil, sosial sistemin dəyişməyə müqaviməti ilə izah olunur. 1516-cı ildə baş verən Mərc Dabiq döyüşü Osmanlı ordusunun odlu silah üstünlüyü ilə nəticələnərək əsrlərlə davam edən Məmlük hakimiyyətinə son qoydu.
I Murad necə hakimiyyətə gəldi?
Osmanlı imperiyasının üçüncü hökmdarı olan I Murad (Murad Xudavəndigar) Orxan Qazinin altı oğlundan ikincisi idi. Onun hakimiyyət yolu gözlənilməz bir hadisə — böyük qardaşı, "Rumeli fatehi" Süleyman paşanın ov zamanı atdan yıxılaraq qəfil vəfat etməsi ilə açılmışdır. Əgər Süleyman paşanın bu vaxtsız ölümü olmasaydı, I Muradın taxta çıxması mümkün olmayacaqdı.
Fatih Sultan Mehmed xristian olmaq istəyirdi? Tarixi faktlar və Papanın uydurma məktubu
İstanbulun fəthindən sonra Sultan II Mehmedin xristian teologiyasına marağı və ortodokslara qarşı tolerant münasibəti Qərbdə müxtəlif şayiələrin yaranmasına səbəb olmuşdu. Fatih Sultan Mehmed İstanbulu güclə fəth etməsinə baxmayaraq, xristianların burada yaşamasına icazə verdiyi kimi, qaçanların da geri qayıtması üçün səy göstərib. Bir çox bizanslı istər İslamı qəbul etsin, istərsə də etməsin, Osmanlı imperiyasının xidmətinə qəbul edilib.
