BAKI,VOA
Görkəmli tarixçi Xəlil İnalcık, II Məhəmmədi imperiyanın həqiqi qurucusu kimi qəbul edir və Fatehin İstanbulu fəth etməsi ilə birlikdə Fətrət dövrünün real mənada başa çatdırıldığını bildirir. Bu dövrdə boğazlarda Osmanlı mütləq hakimiyyəti qurulmuş, Balkanlarda sərhədlər Dunay çayına qədər genişləndirilmiş və buralardakı torpaqların tam təhlükəsizliyi təmin edilmişdir. Beləliklə, Anadolu və Rumelidəki Osmanlı torpaqları bir-biri ilə birləşdirilmişdir. Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsən təhlükəsinin tamamilə ortadan qaldırılması, osmanlıların həm Teymur dövründən etibarən düşdükləri "şərqdən gələcək təhlükə sindromu"ndan qurtulmalarını, həm də digər kiçik bəyliklərin ondan alacağı mənfi hərbi dəstəyin qarşısını kəsərək, Anadolu torpaqlarında mütləq hakimiyyətin bərqərar olmasını sığortalamışdır. Krımın və Qara dəniz sahillərinin Osmanlı İmperiyasına daxil edilməsi ilə birlikdə, Qara dəniz hövzəsində rəsmi mütləq üstünlük qurulmuşdur.
İstanbulun yenidən qurulması və demoqrafik islahatlar
Fatehin ən mühüm tarixi fəaliyyətlərindən biri də İstanbulun yenidən abadlaşdırılması və inşası prosesidir. Bu mədəni proses, İstanbulun fəthi qədər böyük əhəmiyyət kəsb edir. Fəth zamanı şəhərdən qaçan yunanların (rumların) geri qaytarılması üçün ciddi dövlət səyləri göstərilmiş, Erməni patriarxlığı İstanbula köçürülmüş və Anadolunun müxtəlif bölgələrindən xeyli sayda türk əhalisi gətirilərək İstanbula yerləşdirilmişdir.
Əhali sayı baxımından sürətlə böyüdülməyə çalışılan şəhər, Fatehin birbaşa təşviqləri ilə onun vəzirləri tərəfindən bir çox möhtəşəm memarlıq abidələri ilə bəzədilmişdir. Müasir dövrdə də fəaliyyət göstərən məşhur "Qapalı çarşı"nın (Kapalıçarşı) inşası ilə İstanbul, indiyə qədər öz böyük əhəmiyyətini qoruyub saxlayan qlobal bir ticarət mərkəzinə çevrilmişdir.
Dövlət aparatının formalaşması və klassikləşmə mərhələsi
Osmanlı dövlət təşkilatı özünün əsas ana strukturuna məhz bu tarixi dövrdə sahib olmuşdur. Bürokratiyadan saray idarəçiliyinə, maliyyə sistemindən hərbi təşkilatlanmaya qədər bir çox fundamental nizamlamalar məhz bu illərdə həyata keçirilmişdir.
Sultan Fatehin hökmdarlıq dövrü — tarixşünaslıqdan ədəbiyyata, memarlıqdan mədrəsə təhsilinə, bürokratiyadan saray idarəçiliyinə qədər bir çox mühüm sahələrdə dövlətin mütləq klassikləşmə mərhələsinin rəsmi başlanğıcı hesab olunur.
