İslam dünyasının memarlıq irsi heyrətamiz dərəcədə zəngindir. Ən məşhur məscidlərin, sarayların, türbələrin və qalaların bir neçəsinin siyahısını sizə təqdim edirik.
Tac Mahal
1631-ci ildə Moğol imperatoru Şah Cahanın üçüncü və sevimli arvadı Mümtaz Mahal (1628-58-ci illərdə hökmranlıq etdi) cütlüyün on dördüncü uşağını dünyaya gətirərkən ölür. Şah Cahan Yamuna (Cumna) çayının cənub sahilində arvadının şərəfinə nəhəng məqbərə kompleksi olan Tac Mahalı inşa etdirir. Məscidin inşası 20 ildən çox çəkir.
Bu gün Tac Mahal, Qüdsdəki Qaya Qübbəsi istisna olmaqla, dünyada İslam memarlığının ən məşhur əsəridir. Abidə həm ölçüsü ilə (mərkəzi məqbərənin günbəzinin son hissəsi yer səviyyəsindən 240 fut [73 metr] hündürlükdədir), həm də hind, islam və fars dizayn elementlərini birləşdirən zərif forması ilə diqqəti çəkir.
Yaxından baxanda binanın ərəb xəttatlığı və yarımqiymətli daşlarla zəngin şəkildə bəzədildiyni görmək olar. İçəridə Mümtaz Mahal və Şah Cahan üçün kenotaflar (yalançı qəbirlər) var; faktiki qəbirlər birinci mərtəbənin altındakı kameradadır. Hələ 1660-cı illərdə səyyahlar xəbər verirdilər ki, Şah Cahan Yamuna çayının əks sahilində qara qranitdən özünə uyğun məqbərə tikmək niyyətindədir; müasir alimlər isə bunu heç bir əsası olmayan bir əfsanə hesab edirlər.
Əlhambra sarayı
İspaniyanın Qranada şəhərinə baxan bir təpədə XIV əsrdə müsəlman Nəsridlər sülaləsinə (1238-1492) mənsub şahzadələr tərəfindən tikilmiş Əlhambra sarayı yerləşir. Sarayın bəzi hissələri sökülsə də, üç hissə qalıb: təpənin qərb ucunda bir qala (Alcazaba və ya əl-Qasbah), şərqdə bir knyaz iqamətgahı və Generalife kimi tanınan köşklər və bağlar.
Əlhambranın həyətləri və otaqları rəngli kaşı, oyma ağac və xəttatlıq ilə incə şəkildə bəzədilmişdir.
Qaya Qübbəsi (Qüds)
Qüdsdəki Qaya Qübbəsi ən qədim İslam abidəsidir və ən məşhurlarından biridir. 691-692-ci illərdə, müsəlmanların Qüdsü ( Səmavi dinlərdə Qüds) fəth etməsindən təxminən 55 il sonra tikilmişdir. Dizayn və bəzək üslubuna görə, Bizans memarlıq ənənəsinə əsaslanır, eyni zamanda sonradan İslam memarlıq üslubu ilə əlaqələndiriləcək xüsusiyyətlər əlavə olunub.
Samarra Böyük Məscidi
Böyük Samarra Məscidi (İraqda) Abbasi xəlifəsi Əl-Mütəvəkkil (847-861-ci illərdə hökmranlıq etdi) tərəfindən təxminən 850-ci ildə tikildikdə, ümumi sahəsi təxminən 42 hektar olan, ehtimal ki, dünyanın ən böyük məscidi idi.
Məscid bişmiş kərpicdən tikilmiş, içərisi mavi şüşə ilə bəzədilmişdirdir.
1258-ci ildə Hülaqunun başçılıq etdiyi monqol istilası zamanı strukturun böyük hissəsi dağılmışdı, lakin ən maraqlı xüsusiyyətlərdən biri olan 170 fut (52 metr) minarə salamat qalmışdır. Minarə konus şəklində tikilib, yuxarıya aparan spiralvari enişlə bükülmüşdür. İnşaatçıların niyə konik formanı seçdikləri aydın deyil; bəzi insanlar onun qədim ziqqurata bir qədər bənzədiyini qeyd etdilər.
Hələb qalası
Yaxın Şərqdə ən təsirli memarlıq əsərlərindən bəziləri Qahirə, Dəməşq və Ərbil kimi şəhərlərdəki orta əsr qalalarıdır. İslam hərbi memarlığının ən yaxşı qalan nümunələrindən biri Suriyanın Hələb şəhərinin ortasında bir təpənin üstündə dayanan qaladır . Arxeoloqlar ərazidə Roma dövrünə və daha əvvəllərə aid istehkamlar tapıblar, lakin qala 10-cu əsrdə inşa edilib və Əyyubilər dövründə (təxminən 1171-1260) kütləvi genişlənmə və yenidənqurma nəticəsində indiki formasını alıb.
Sitadelin divarlarının içərisində yaşayış yerləri, təchizat saxlamaq üçün otaqlar, quyular, məscidlər və müdafiə qurğuları - uzun mühasirəyə tab gətirmək üçün lazım olan hər şey var. Kompleksin ən heyranedici hissəsi 1213-cü ildə tikilmiş nəhəng giriş blokudur. Yeddi tağ üzərində dayanan sıldırım daş körpü xəndəkdən (indi qurumuş) iki qülləli darvazaya - İlanlar Qapısı və Şirlər Qapısına aparır.
Qalaya daxil olmaq üçün işğalçılar hər iki darvazadan keçməli idilər ki bu da o qədər asasn deyildi.
Kordova Böyük Məscidi
İspaniyanın Kordova şəhərindəki Böyük Məscidin ən erkən hissələri 784-786-cı illərdə Əməvi hökmdarı I Əbdürrəhman tərəfindən xristian kilsəsinin yerində tikilmişdir. 9-10-cu əsrlərdə struktur bir neçə genişlənməyə məruz qalmışdır. Bu genişləndirmələrdən birində mürəkkəb tağın arxasında qoyulmuş zəngin bəzədilmiş mehrab (Məkkə istiqamətini göstərən məsciddə taxça) əlavə edilmişdir. Məscidin digər diqqətəlayiq xüsusiyyəti, iki qatlı nal tağları dəstəkləyən porfir, jasper və mərmərdən hazırlanmış təxminən 850 sütundan ibarət hipostil salonudur. Sütunların və başlıqların əksəriyyəti əvvəlki binalardan təkrar emal edilib.
Süleymaniyyə məscidi kompleksi, İstanbul
İstanbul siluetinin ən diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən bəziləri Bosfora baxan süni platforma üzərində dayanan Süleymaniyyə məscidi kompleksinin uca günbəzi və minarələridir. Osmanlı İmperatorluğunun qüdrətinin zirvəsində 1550-1557-ci illər arasında Osmanlı imperatoru Qanuni Süleyman tərəfindən tikilmiş bu idabət ocağı , İstanbuldakı Osmanlı məscidi komplekslərinin ən böyüyü və sözsüz ki, ən gözəlidir.
Məscid 100-dən çox böyük pəncərə ilə işıqlandırılır, onların çoxu vitrajdır. Ornament sadədir və diametri 90 fut (27,5 metr) olan mərkəzi günbəzin olduqca heyranedicidir.
Məscidin ətrafında xəstəxana, bir neçə dini məktəb, bir sıra mağazalar, məqbərə və hamam yerləşir. Kompleks Osmanlı memarı Sinan tərəfindən layihələndirilib, onun tikililəri Osmanlı memarlığının fərqli üslubunun yaradılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Kompleksdə həm Sinan, həm də Süleyman dəfn olunub.
