BAKI,VOA
Linux sistemlərində, xüsusilə də veb və verilənlər bazası serverlərində zamanın saniyəsi-saniyəsinə dəqiq olması kritik əhəmiyyət kəsb edir. Əgər serverin saatı və tarixi yanlış olarsa, loq yazıları qarışar, təhlükəsizlik sertifikatları (SSL) etibarsız sayılar və planlaşdırılmış tapşırıqlar (cron jobs) səhv vaxtda işə düşər. Linux terminalında sistem saatını yoxlamaq, vaxt zonasını (timezone) dəyişmək və təqvimi idarə etmək üçün xüsusi və çox effektiv komandalar mövcuddur. Bu məqalədə biz sistem zamanını idarə etməyin incəliklərini öyrənəcəyik.
1. Cari zamanı görmək və dəyişmək: Date komandası
Date komandası sistemin hazırkı tarixini, saatını və hansı vaxt zonasında işlədiyini görməyin ən sürətli yoludur.
Cari vaxtı görmək: date
Bu komandanı yazdıqda terminalda hazırkı tarix, saat və vaxt zonası (məsələn, AZT - Azərbaycan vaxtı) çıxacaq.
Tarixi fərqli formatda çıxarmaq: date "+%Y-%m-%d %H:%M:%S"
Mətn sənədlərinə və ya proqramlaşdırma loqlarına yazmaq üçün vaxtı "İl-Ay-Gün Saat:Dəqiqə:Saniyə" formatına salır.
Sistem saatını əllə dəyişmək:
sudo date --set="2026-07-16 10:30:00" (Sistem saatını konkret tarix və saata kökləyir).
2. Müasir vaxt idarəçisi: Timedatectl
Müasir Linux sistemlərində (systemd əsaslı) sistem saatını, vaxt zonasını və şəbəkə üzərindən vaxt sinxronizasiyasını idarə etmək üçün ən çox timedatectl komandasından istifadə olunur.
Ətraflı zaman hesabatı: timedatectl
Bu komanda yerli saatı, universal saatı (UTC), vaxt zonasını və saatın internetlə (NTP) sinxronizasiya olunub-olunmadığını göstərir.
Mövcud vaxt zonalarını siyahılamaq: timedatectl list-timezones
Dünyadakı bütün rəsmi vaxt zonalarının siyahısını çıxarır.
Vaxt zonasını Bakı vaxtına kökləmək:
sudo timedatectl set-timezone Asia/Baku
Bu komandadan sonra serveriniz avtomatik olaraq Azərbaycanın yerli vaxt qurşağına keçəcək.
3. İnternetlə saat sinxronizasiyası: NTP
Kompüterlərin və serverlərin daxili saatları zamanla bir neçə saniyə geri və ya irili qala bilər. Bunun qarşısını almaq üçün internetdəki atom saatları ilə sinxronizasiyanı aktiv etməlisiniz.
Şəbəkə vaxtını (NTP) aktivləşdirmək: sudo timedatectl set-ntp true
Bu komandadan sonra sistem internetə bağlı olduğu müddətdə hər saniyə saatını avtomatik olaraq qlobal şəbəkə ilə düzəldəcək.
4. Terminalda sürətli təqvim: Cal komandası
Əgər işləyərkən cari ayın və ya hər hansı bir ilin təqviminə sürətlə baxmaq istəyirsinizsə, terminaldan çıxmadan bunu edə bilərsiniz.
Cari ayın təqvimi: cal
Xüsusi bir ilin təqvimi: cal 2026 (Məsələn, 2026-cı ilin bütün aylarının təqvimini ekranda göstərir).
Sistem adminləri üçün qızıl məsləhətlər
UTC fəlsəfəsi: İctimaiyyətə açıq olan və ya beynəlxalq səviyyədə işləyən veb serverlərin yerli vaxt zonasını həmişə UTC (Coordinated Universal Time) olaraq saxlamaq tövsiyə olunur. Bu, loq fayllarının təhlili zamanı müxtəlif ölkələrdəki istifadəçilərin girişlərini müqayisə etməyi asanlaşdırır.
Hardware Clock (Donanım saatı): Kompüterin anakartındakı daxili batareya ilə işləyən saata nəzarət etmək və onu sistem saatı ilə bərabərləşdirmək üçün hwclock komandasından istifadə edə bilərsiniz: sudo hwclock --systohc (Sistem saatını anakart saatına yazır).
