BAKI,VOA
Linux dünyasında, xüsusilə də qrafik interfeysi olmayan bir server mühitində işləyərkən ən çox qarşılaşacağınız tapşırıq konfiqurasiya fayllarını redaktə etməkdir. Windows mühitindəki "Notepad" kimi vizual proqramların olmadığı bu qara ekranda, bütün dəyişikliklər birbaşa terminal daxilində işləyən mətn redaktorları vasitəsilə həyata keçirilir. Linux bu məqsədlə istifadəçilərə həm çox sadə, həm də inanılmaz dərəcədə mürəkkəb və güclü alətlər təklif edir. Bu məqalədə biz terminalın iki əsas redaktoru olan Nano və Vim proqramlarını və onlardan düzgün istifadə qaydalarını öyrənəcəyik.
1. Yeni başlayanların dostu: Nano redaktoru
Nano Linux terminalında istifadəsi ən rahat və öyrənilməsi ən asan olan mətn redaktorudur. Ekranın aşağı hissəsində hər zaman köməkçi qısa yolların siyahısını göstərdiyi üçün istifadəçini gərginlikdə saxlamır.
Faylı açmaq və ya yaratmaq: nano sened.txt
Əgər "sened.txt" adlı fayl varsa onu açır, yoxdursa eyni adda yeni fayl yaradaraq redaktə mühitini başladır.
Faylı yadda saxlamaq (Save): Klaviaturada Ctrl + O düymələrini sıxıb, sonra "Enter" düyməsini vurmaq lazımdır.
Redaktordan çıxmaq (Exit): Ctrl + X düymələri ilə icra olunur. Əgər faylda dəyişiklik etmisinizsə, sistem sizdən bunu yadda saxlayıb-saxlamayacağınızı soruşacaq (Y və ya N).
Mətn daxilində axtarış: Ctrl + W düymələrini sıxaraq istədiyiniz sözü sürətlə tapa bilərsiniz.
2. Peşəkarların seçimi: Vi və Vim redaktoru
Vim (Vi Improved) demək olar ki, bütün Linux serverlərində standart olaraq gələn, inanılmaz dərəcədə güclü, lakin öyrənilməsi müəyyən vaxt aparan bir redaktordur. Onun ən böyük fərqi rejimlərlə (modes) işləməsidir. Vim açıldıqda siz birbaşa mətn yaza bilməzsiniz; ilkin olaraq komanda rejimində olursunuz.
Faylı Vim ilə açmaq: vim ayarlar.conf
Yazı rejiminə keçid (Insert mode): Fayl açıldıqdan sonra mətn yazmağa başlamaq üçün klaviaturada i düyməsini sıxmalısınız. Ekranın aşağısında -- INSERT -- yazısı görünəcək.
Komanda rejiminə qayıtmaq: Yazı işini bitirdikdən sonra digər əmrləri icra etmək üçün Esc düyməsini sıxmalısınız.
Yadda saxlamaq və çıxmaq: Komanda rejimində (Esc sıxdıqdan sonra) növbəti əmrləri daxil edin:
:w – Faylı sadəcə yadda saxlayır.
:q – Fayldan çıxır (əgər dəyişiklik edilməyibsə).
:wq – Faylı həm yadda saxlayır, həm də redaktoru bağlayır (ən çox istifadə olunan əmr).
:q! – Edilən dəyişiklikləri yadda saxlamadan məcburi çıxış edir.
3. Hansı redaktoru harda seçməli?
Nano seçilməlidir: Əgər Linux dünyasına yeni başlamısınızsa, sadəcə bir neçə sətirlik konfiqurasiya dəyişikliyi edəcəksinizsə və qısa yolları yadda saxlamaqla vaxt itirmək istəmirsinizsə.
Vim seçilməlidir: Əgər iri həcmli proqram kodları üzərində işləyirsinizsə, serverlərdə böyük loq fayllarını sürətlə analiz etməlisinizsə və klaviaturadan əllərinizi çəkmədən, siçan istifadə etmədən çox sürətli redaktə etmək sənətinə yiyələnmək istəyirsinizsə.
Sistem adminləri üçün qızıl məsləhətlər
Sudo ilə açmağa diqqət edin: Sistem fayllarını (məsələn, /etc/ qovluğundakı sazlamaları) redaktə edərkən komandanın əvvəlinə sudo əlavə etməyi unutmayın (sudo nano /etc/fstab). Əks halda faylı oxuya bilərsiniz, lakin etdiyiniz dəyişiklikləri yadda saxlamağa icazəniz olmayacaq.
Vim-də sətir nömrələri: Vim redaktorunda işləyərkən kod sətirlərini görmək üçün komanda rejimində :set number yazın. Bu, xətaların hansı sətirdə olduğunu tapmaq üçün işinizi asanlaşdıracaq.
Yedək sənəd saxlayın: Vacib bir konfiqurasiya faylını redaktə etmək üçün açmazdan öncə, onun mütləq bir nüsxəsini çıxarın: cp ayar.conf ayar.conf.bak. Səhv etdiyiniz zaman sistemi sürətlə bərpa edə bilərsiniz.
