BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Rufiz Hafizoğlu
2025-ci ilin 28 mayında – Azərbaycanın Müstəqillik Günündə Laçın şəhərində keçirilən Azərbaycan–Türkiyə–Pakistan Zirvə görüşü təkcə simvolik deyil, həm də strateji mahiyyət daşıyan bir hadisə kimi tarixə düşdü. Görüşdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Pakistanın Baş naziri Məhəmməd Şahbaz Şərif iştirak edərək, üç ölkənin artan həmrəyliyini və əməkdaşlıq potensialını təsdiqlədilər.
Zəfər məkanı, qlobal mesaj
Laçında – uzun illər işğal altında olmuş, lakin 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra azad edilmiş bir şəhərdə bu cür yüksək səviyyəli görüşün keçirilməsi, həm regiondakı güc balansına dair mesajdır, həm də yeni yaranmaqda olan əməkdaşlıq modelinin rəmzidir. İlham Əliyev çıxışında bu təsadüfi seçilməmiş məkana xüsusi vurğu edərək, üçtərəfli dostluğun tarixi və mənəvi dəyərlərə əsaslandığını qeyd etdi.
Ortaq dəyərlər və ortaq maraqlar
Zirvə görüşündə tərəflər vurğuladılar ki, Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan xalqları tarixi, mədəni və dini köklərlə bir-birinə bağlıdır. Bu əlaqələr yalnız mənəvi bağlarla məhdudlaşmır, həm də siyasi, iqtisadi və hərbi müstəvidə konkret əməkdaşlıq modellərinə çevrilməkdədir. Hər üç ölkə suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsipinə sadiq olduqlarını bir daha təsdiqlədilər.
İqtisadi və enerji əməkdaşlığı: Güclü sinerji potensialı
Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, Azərbaycan artıq Türkiyə iqtisadiyyatına 20 milyard dollardan çox sərmayə yatırıb və Pakistan iqtisadiyyatına 2 milyard dollara qədər sərmayə qoymağa hazırdır. Bu fakt üç ölkə arasında investisiya əlaqələrinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Enerji sahəsində əməkdaşlıq, xüsusilə bərpaolunan enerji və enerji təhlükəsizliyi üzrə yeni layihələr, regional enerji xəritəsini dəyişmək gücündədir.
Nəqliyyat və logistika: Orta Dəhliz və Şimal-Cənub xəttinin rolu
Zirvədə hər üç lider Orta Dəhliz və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi kimi regional layihələrin genişləndirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Bu layihələr yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan əhəmiyyət daşıyır, çünki Asiyanı Avropa ilə birləşdirən strateji xətlər üzərində nəzarəti artırır və üç ölkəyə daha böyük nüfuz qazandırır.
Müdafiə və təhlükəsizlik: Təkcə hərbi deyil, həm də siyasi güvən
Birgə hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi üzrə texniki əməkdaşlıq və terrorla mübarizə sahəsində koordinasiya – üç ölkə arasında təhlükəsizlik əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindəndir. Ərdoğan çıxışında bu əməkdaşlığın daha da dərinləşdiriləcəyini və regional sabitliyə xidmət etdiyini bildirdi.
Rəqəmsal texnologiyalar və akademik tərəfdaşlıq
Prezident Əliyevin və Ərdoğanın çıxışlarında qeyd olunub ki, süni intellekt, kosmik tədqiqatlar, rəqəmsal texnologiyalar və akademik dəyişmə proqramları sahəsində əməkdaşlıq xalqlar arasında əlaqələrin yeni, innovativ formasını formalaşdıracaq.
Diplomatik platformalarda sinxron fəaliyyət
Zirvə zamanı liderlər BMT, İƏT, AQEM, D-8 kimi beynəlxalq təşkilatlarda koordinasiyalı fəaliyyətin davam etdiriləcəyini bildirdilər. Bu həmrəy yanaşma, xüsusilə beynəlxalq hüququn və ədalətin müdafiəsi baxımından strateji dəyər daşıyır.
Yeni güc üçbucağı
Laçın görüşü bir daha göstərdi ki, Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasındakı əməkdaşlıq təsadüfi və ya yalnız bəyanat səviyyəsində olan bir model deyil. Bu əməkdaşlıq siyasi iradə, iqtisadi maraqlar və ortaq dəyərlər fonunda qurulmuş strateji tərəfdaşlıqdır. Regional və qlobal çağırışların fonunda bu üçlük həm öz təhlükəsizliyini, həm də daha ədalətli və balanslı dünya nizamına töhfəsini təmin etmək əzmindədir.
