BAKI,AzerVoice

Suriyada Asi çayı tarixində ilk dəfə tamamilə qurumağa məruz qalıb. Bu, ölkənin ən vacib su arteriyalarından biri hesab edilən şay idi. Çaydakı suyun çəkilməsi ilə eyni vaxtda Rastan su anbarındakı ehtiyat səviyyəsi də minimum həddə enib ki, bu da kənd təsərrüfatı və yerli ekosistem üçün riskləri daha da artırır.

Bundan bir neçə ay əvvəl rəsmi SANA agentliyi Litani çayının da qurumasının Suriyaın şimal-qərbində yerləşən əl-Ğab düzündə ekoloji böhrana səbəb olduğunu bildirirdi. O zaman nəhəng su hövzələrinin yerini çatlamış torpaq və durğun bataqlıqlar almışdı. Bir vaxtlar həyat mənbəyi olan çay indi quraqlıq və yoxsulluqla mübarizənin simvoluna çevrilmişdi.

Agentlik həmin vaxt Qabr Fadda kəndindən olan bir balıqçının sözlərini sitat gətirmişdi:
“Çay artıq bizi qidalandırmır… Quraqlıq sadəcə suyun azalması deyil… bütöv bir həyat tərzinin ölümü deməkdir.”

Bu həftə sosial şəbəkələrdə yayılan videolarda Asi çayının tarixdə ilk dəfə tam quruması açıq şəkildə görünür. Aktivistlərin paylaşdığı görüntülər yağıntıların kəskin azalması və çayı bəsləyən bulaqların axınının zəifləməsi nəticəsində suyun tamamilə çəkildiyini göstərir.

Asi çayının uzunluğu təxminən 571 kilometrdir. Çay Livanın Bəqa vadisindən başlayaraq şimala – Suriyanın daxilindən keçir və bölgədəki əksər çayların əksinə olaraq cənuba yox, şimala doğru axır. Daha sonra Türkiyənin Hatay vilayətində, Süveyda şəhərinin yaxınlığında Aralıq dənizinə tökülür. Çayın üzərində yerləşən əsas şəhərlər: Hums, Hama, Cisr əş-Şuğur və Antakiyadır.

Suyun kəsilməsi ilə birlikdə Hama əyalətinin bəzi kənd təsərrüfatı bölgələrində fermerlər məhsullarını suvarmaq üçün kanalizasiya sularından istifadə etməyə məcbur qalıblar. Bu isə sağlamlıq risklərini artırıb, kənd təsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətini təhlükə altına atıb.

Asi çayı bundan əvvəl — təxminən 54 il əvvəl — axınında ciddi azalma yaşamışdı. Lakin indiki vəziyyət, çayın tam quruması, tarixdə görünməmiş hadisə sayılır. Çünki çay bölgənin əsas suvarma mənbəyidir və həmişə kənd təsərrüfatının “can damarı” kimi qəbul edilib.

Nəticədə fermerlərin zərəri artıb, suvarmanın maya dəyəri yüksəlib, bitki örtüyü və su canlıları da ciddi zərər görüb.

Keçən ilin sentyabrında dərc olunan ABŞ hesabatında qeyd olunurdu ki, Şərqi Aralıq dənizi bölgəsi son onilliklərin ən ağır quraqlığı ilə üz-üzədir. Hesabatda Suriyanın bu böhrandan ən çox zərər çəkən ölkə olduğu vurğulanırdı — yağışların azalması, çay və göllərin quruması və şəhərlərdə suyun günlərlə kəsilməsi ölkəni dərin ekoloji və humanitar böhranla üz-üzə qoyub.