Şəxsi avtomobilinizə heç vaxt dizel yanacağı doldurmamış olsanız belə, bu yanacaq növünün qiymət dinamikası hər bir istehlakçının gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir. Qlobal logistika, yükdaşıma və kənd təsərrüfatı infrastrukturu məhz dizel yanacağından asılıdır. Hazırda ABŞ üzrə dizelin orta satış qiyməti qallon üçün 5.62 dollar kimi olduqca yüksək həddə çatıb. Mövcud qiymətlər hələlik bütün dövrlərin mütləq rekordunu yeniləməsə də, yaxın günlərdə tarixi pik nöqtənin keçiləcəyini göstərən ciddi siqnallar müşahidə olunur.
ArabAZ xəbər verir ki, beynəlxalq neft bazarında dizel qiymətlərini rekord həddə çatdıran iki əsas qlobal geosiyasi böhran mövcuddur: Rusiyanın emal zavodlarına endirilən zərbələr və Hörmüz boğazındakı gəmi hərəkətinin kəskin məhdudlaşdırılması.
Rusiyanın ixrac qadağası və neft emalı zavodlarındakı dağıntılar
"Reuters" agentliyinin yaydığı son məlumata görə, Rusiya Federasiyası yanacaq ixracına tətbiq etdiyi qadağanı sentyabr ayı boyunca da qüvvədə saxlaya bilər. Səudiyyə Ərəbistanından sonra dünyanın ikinci ən böyük yanacaq ixracatçısı olan Rusiyada neft emalı infrastrukturu Ukraynanın uğurlu pilotsuz uçuş aparatı (PUA) hücumları nəticəsində ciddi zədələnib. Neftayırma zavodlarının istehsal gücünün sıradan çıxması ölkə daxilində yanacaq qıtlığı yaradıb və nəticədə qlobal bazara çıxarılan dizel həcmi kəskin azalıb. Bu böhranın şok dalğaları birbaşa ABŞ və Avropa bazarlarında hiss olunur.
Lexus gücündə Land Cruiser: Toyotadan yeni 457 at güclü hibrid
Hörmüz boğazında logistik blokada
Eyni zamanda, qlobal dəniz ticarətinin ən strateji nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazından neft və yanacaq daşınması kritik həddə çətinləşib. Əvvəllər boğazdan hər gün orta hesabla 100-ə yaxın gəmi keçdiyi halda, hazırda tətbiq olunan məhdudiyyətlər və hərbi risklər səbəbindən bu rəqəm birrəqəmli göstəriciyə (gündə bir neçə gəmiyə) qədər geriləyib. Fevral ayının sonundan bəri davam edən bu məhdudiyyət qlobal bazarlarda tələbatın azalmadığı bir şəraitdə təklifi süni şəkildə kəsir və mövcud xam neftin və dizelin qiymətini daha da bahalaşdırır.
Fermerlər və yükdaşıyanlar üçün ağır maliyyə yükü
Bu miqyasda baş verən enerji böhranı iqtisadiyyatın digər sahələrinə də zəncirvari zərbə vurur:
Kənd təsərrüfatı sektoru: "Axios"un hesabatına görə, dizel yanacağı buğda, qarğıdalı və digər strateji məhsulları becərən ABŞ fermerlərinin ümumi istehsal xərclərinin 3-5%-ni təşkil edir. Yanacağın bahalaşması birbaşa ərzaq qiymətlərinin artması ilə nəticələnir.
Yükdaşıma (Trucking) sənayesi: Ağırtonnajlı yük maşını sürücüləri hazırda dizelin hər qallonuna görə keçən illə müqayisədə orta hesabla 1.94 dollar daha çox vəsait ödəyirlər. İki ədəd 100 qallonluq çənə malik olan tırın tam doldurulması üçün sürücü hər dəfə əlavə 388 dollar xərc çəkir.
Aylıq büdcə itkisi: Yüklü bir yük maşınının magistral yolda hər qallonla 8 mil məsafə qət etdiyini və həftədə iki dəfə çəni doldurduğunu nəzərə alsaq, ayda 8 dəfə yanacaq doldurmaq ümumilikdə 9,040 dollara başa gəlir. Bu isə keçən ilin eyni dövrü (avqust 2025) ilə müqayisədə hər maşın üçün təmiz 3,104 dollar əlavə xərc deməkdir.
İstehsalat, daşınma və logistikanı hərəkətə gətirən əsas mühərrik təxminən üçdə bir nisbətində bahalaşdıqda, iqtisadi geriləmə qaçılmaz olur. Dizel qiymətləri hələlik 2022-ci ilin mayında qeydə alınan tarixi 5.82 dollar/qallon rekorduna çatmasa da, aradakı cəmi 20 sentlik fərq mövcud artım tempi fonunda yaxın günlərdə yeni tarixi maksimumun müəyyən ediləcəyini göstərir.
