BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşən bir sıra tarixi ofislərini tədricən boşaltmağa başlayıb. Bu addım təşkilat daxilində dərinləşən maliyyə böhranı, üzv dövlətlərin azalan maliyyə öhdəlikləri və qlobal prioritetlərin dəyişməsi fonunda atılır.
Ən diqqətçəkən qərarlardan biri BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarlığının “Vilson Sarayı”ndan çıxaraq Cenevrədəki “Millətlər Sarayı”na köçməsi olub. Bu dəyişiklik təşkilatın maliyyə çətinlikləri səbəbilə həyata keçirilir.
Minlərlə iş yeri ləğv edildi
Rəsmi məlumatlara görə, 2025-ci ildən bəri Cenevrədə BMT və digər beynəlxalq təşkilatlara bağlı 4 mindən çox iş yeri ixtisar edilib. Bu rəqəm bəzi qurumların ümumi işçi sayının təxminən beşdə birinə bərabərdir.
Eyni zamanda:
Beynəlxalq Əmək Təşkilatı Cenevrədəki binasının bir neçə mərtəbəsini boşaldıb
BMT Uşaq Fondu (UNICEF) işçilərinin böyük hissəsini şəhərdən kənara köçürüb
Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı isə əməkdaş sayını ciddi şəkildə azaldıb və bəzi ofislərini başqa ölkələrə köçürüb
Maliyyə böhranının əsas səbəbləri
BMT daxilində yaranan maliyyə çətinliklərinin əsas səbəbləri arasında:
Üzv dövlətlərin ödəniş gecikmələri
Xüsusilə ABŞ-ın milyardlarla dollar həcmində borcu
Bir sıra donor ölkələrin müdafiə xərclərinə üstünlük verməsi
Qlobal iqtisadi və siyasi gərginliklər göstərilir.
Bu faktorlar təşkilatın büdcə strukturunu ciddi şəkildə zəiflədib.
Sistem dəyişir: mərkəzsiz BMT modeli
Mövcud vəziyyət BMT-ni daha kiçik, çevik və paylanmış idarəetmə modelinə keçməyə məcbur edir. Yeni yanaşmaya əsasən, təşkilatın strukturları müxtəlif ölkələrə yayılaraq fəaliyyət göstərə bilər.
Bəzi diplomatlar bunu “qaçılmaz islahat” kimi qiymətləndirsə də, digər ekspertlər Cenevrənin BMT üçün simvolik və strateji mərkəz rolunu itirməsinin beynəlxalq sistemə zərbə vuracağını bildirirlər.
Qlobal sistem üçün nə dəyişə bilər?
Analitiklərin fikrincə, BMT-nin Cenevrədəki rolunun zəifləməsi:
Beynəlxalq diplomatiya balansını dəyişə bilər
Qərarvermə mərkəzlərini parçalaya bilər
Qlobal idarəetmədə yeni rəqabət mərkəzləri yarada bilər
Hazırkı proses BMT-nin 80 illik tarixində ən ciddi struktur dəyişikliklərdən biri kimi qiymətləndirilir.
