BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
Oman Birləşmiş Millətlər Təşkilatının mənzil-qərargahında nifrət nitqi, soyqırımı və kütləvi zorakılıqlara təhrikin qarşısının alınmasına yönəlmiş yeni beynəlxalq təşəbbüsü – “Məskət Fəaliyyət Planı”nı təqdim edib.
Nyu-York şəhərində keçirilən təqdimat mərasimi Omanın BMT-dəki daimi nümayəndəliyi və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Sivilizasiyalar Alyansı tərəfindən birgə təşkil olunub. Tədbirdə dünyanın müxtəlif bölgələrindən yerli və ənənəvi icmaların nümayəndələri, BMT rəsmiləri və üzv dövlətlərin diplomatları iştirak ediblər.
Omanın vəqflər və dini işlər naziri Məhəmməd əl-Məməri bildirib ki, plan sadəcə diplomatik təşəbbüs deyil, Omanın onilliklər ərzində formalaşdırdığı birgəyaşayış, mədəniyyətlərarası dialoq və vasitəçilik təcrübəsinin nəticəsidir.
Nazirin sözlərinə görə, həqiqi sülh qorxu üzərində deyil, qarşılıqlı etimad üzərində qurulur. O qeyd edib ki, fərqli dinlərin, mədəniyyətlərin və kimliklərin mövcudluğu problem deyil, əsas təhlükə bu fərqliliklər arasında əməkdaşlıq üçün ortaq məkanların zəifləməsidir.
“Məskət Fəaliyyət Planı”nın məqsədi həmin ortaq məkanları yenidən qurmaq və beynəlxalq müzakirələri fərqliliklərin idarə edilməsindən tərəfdaşlıqların yaradılmasına yönəltməkdir.
Tədbirin açılışında çıxış edən Antonio Quterreş nifrət nitqini qlobal sülh və təhlükəsizlik üçün artan təhlükə adlandırıb. O vurğulayıb ki, nifrət çağırışları tarix boyu demək olar ki, bütün soyqırımı və kütləvi zorakılıq hadisələrinin əsas elementlərindən biri olub.
Quterreş bildirib ki, nifrət nitqi bu gün əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha sürətlə yayılır və bu prosesdə süni intellekt texnologiyaları ilə kifayət qədər tənzimlənməyən rəqəmsal platformalar mühüm rol oynayır.
BMT Baş katibi üzv dövlətləri texnologiya şirkətlərinin məsuliyyətini artırmağa və istifadəçi təhlükəsizliyinin məhsul dizaynının ayrılmaz hissəsinə çevrilməsini təmin etməyə çağırıb. O, iyulun 6-7-də keçiriləcək BMT-nin ilk Qlobal Süni İntellekt Dialoqunun bu istiqamətdə mühüm imkan yaradacağını qeyd edib.
Quterreş nifrət nitqi ilə mübarizədə üç əsas istiqaməti də önə çəkib. Bunlar yerli səviyyədə qarşısınınalma və vasitəçilik imkanlarının gücləndirilməsi, sosial həmrəyliyi artıran dialoq təşəbbüslərinin dəstəklənməsi və ənənəvi liderlərin münaqişələrin həllində daha geniş rol almasının təmin edilməsidir.
Onun sözlərinə görə, yerli və dini liderlər cəmiyyətlərin reallıqlarını daha yaxşı tanıyır və insanların etimadını qazanıblar. Bu isə gərginliklərin böhrana çevrilmədən qarşısının alınmasında mühüm üstünlük yaradır.
Yeni plan xüsusilə kimlik əsaslı zorakılıq riskləri ilə üzləşən icmalara yönəlib. Bunlara İraqın cənubundakı bataqlıq ərəbləri, Şimali Afrikadakı amaziq və tuareq xalqları, İraq və Suriyadakı assur və yezidi icmaları, həmçinin Levant və Misirdə yaşayan bədəvi qrupları daxildir.
Təşəbbüs çərçivəsində ənənəvi liderlərin vasitəçilik bacarıqları üzrə hazırlanması, erkən xəbərdarlıq əlamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və icmaların sülh quruculuğu proseslərinə daha fəal cəlb olunması nəzərdə tutulur.
“Məskət Fəaliyyət Planı” dini və ənənəvi sülh qurucularının beynəlxalq şəbəkəsinin təşəbbüsü ilə geniş məsləhətləşmələr nəticəsində hazırlanıb. Sənəd müəyyən mənada 2000-ci ildə qəbul edilmiş və Afrika ölkələrində səhiyyə və inkişaf sahəsində əməkdaşlığı hədəfləyən Abuja Fəaliyyət Planının təcrübəsinə əsaslanır.
Məhəmməd əl-Məməri çıxışının sonunda bildirib ki, insan nifrətdən daha böyük anlayışdır, müdriklik isə münaqişədən daha güclüdür. Onun sözlərinə görə, insanları birləşdirən amillər onları ayıran səbəblərdən daha çoxdur və yeni təşəbbüs məhz bu prinsiplər üzərində qurulub.
