İbadilik - VII əsrdə Abdullah ibn İbadın (vafatı 683-cü il) əsasını qoyduğu və xaricilik (xəvaric) cərəyanının günümüzə qədər varlığını qoruyub saxlamış tək qoludur. Təriqətin adı məhz qurucusunun adından götürülmüşdür. Şimali Afrika və Oman bölgələrində bu firqə daha çox Ebaziyyə (الإباضية) adı ilə tanınır.

Tarixi inkişafı və coğrafiyası

Tarixi baxımdan ibadilər Əməvilər sülaləsinə qarşı digər xarici qruplardan fərqli olaraq daha mötədil və barışçıl siyasət yeritmişlər. Bu səbəbdən Əməvi hökmdarları onlara qarşı kütləvi zorakılıq tətbiq etməmiş, nəticədə bu təriqət geniş bir coğrafiyada kök sala bilmişdir. Hazırda ibadilər Oman, Bəsrə, Hicaz, Yəmən, Şimali Afrika (xüsusilə Əlcəzairin Mzab bölgəsi və Tunis), Şərqi Afrika və Sudanda böyük icmalar halında yaşayırlar.

İbadiliyin əsas dini və siyasi baxışları

Xariciliyin ən mülayim qolu hesab olunan ibadiliyin əsas doktrinaları aşağıdakı kimidir:

Dövlət başçısı (Xəlifə) məsələsi: İbadilərə görə, dövlət başçısının təyin edilməsi dini bir vəzifədir. Lakin digər məzhəblərdən fərqli olaraq, onlar xəlifənin mütləq Qureyş qəbiləsindən olması şərtini qəbul etmirlər. İslamın tələb etdiyi şərtlərə cavab verən hər bir müsəlman, mənşəyindən asılı olmayaraq rəhbər seçilə bilər.

Sosial məsuliyyət: Yaxşılığı əmr edib, pislikdən çəkindirmək (əmri-bil-məruf və nəhyi-ənil-münkər) hər bir müsəlmanın ən fundamental vəzifələrindən biri hesab olunur.

İman və əməl: İbadilikdə iman yalnız ürəklə təsdiq və dillə iqrar deyil, həm də əməli və Sünnəyə itaəti daxil edən bütöv bir anlayışdır. Fərzlərdən (vacib buyurulan əməllərdən) birini qəsdən yerinə yetirməyən şəxsin imanı məhv olmuş sayılır.

Axirət inancı: Bu təriqətin etiqadına görə, böyük günah işlədib tövbə etmədən ölən insanlar üçün axirətdə şəfaət (bağışlanma diləyi) olmayacaqdır.