Müəllif: Rasim Abdulla - Ərəbşünas araşdırmaçı
Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 14-də Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) milli təhlükəsizlik müşaviri Şeyx Tahnun bin Zayed Al Nəhyanla keçirdiyi görüş və bunun ardınca imzalanan altı sənəd, Azərbaycan-BƏƏ münasibətlərinin sadəcə siyasi rəsmiyyətdən ibarət olmadığını, real iqtisadi məzmunla dolduğunu bir daha göstərdi. Enerjidən tutmuş süni intellekt infrastrukturuna, mədən sənayesindən qaz nəqlinə qədər geniş spektri əhatə edən bu sazişlər, iki ölkə arasında artıq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə çatmış əlaqələrin növbəti inkişaf mərhələsinin əsasını qoyur.
Rəqəmlər nə deyir: münasibətlərin iqtisadi bazası
Siyasi razılaşmaların arxasında konkret statistika dayanır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycanın BƏƏ ilə ticarət dövriyyəsi 37,9 milyon ABŞ dollarını ötüb ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən 14,4 faiz artım deməkdir. Bu artım təsadüf deyil, yaradılmış möhkəm iqtisadi və hüquqi bazanın (2026-cı ildə qüvvəyə minmiş Azərbaycan–BƏƏ Hərtərəfli İqtisadi Tərəfdaşlıq Sazişi - CEPA) məntiqi nəticəsidir. Bu saziş ticarət olunan məhsulların nomenklaturunun 90 faizindən çoxu üzrə tariflərin aradan qaldırılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, xidmətlərə və investisiyalara çıxışın genişləndirilməsi nəzərdə tutur.
BƏƏ eyni zamanda Azərbaycanın ərəb ölkələri arasında ən böyük ticarət tərəfdaşı mövqeyindədir və Azərbaycanın Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionu ilə ticarətinin təxminən 40 faizini təşkil edir. Bu ölkənin Azərbaycandakı investisiyalarının ümumi həcmi isə 1 milyard dolları ötür.
Beləliklə, sentyabrın 14-də imzalanan yeni sənədlərə ayrı-ayrı kommersiya razılaşmaları kimi deyil, artıq formalaşmış geniş iqtisadi platformanın növbəti mərhələsi kimi yanaşmaq daha doğru olar.
İmzalanan sazişlərin təsir potensialı
Enerji sektoru — münasibətlərin "lokomotivi". BƏƏ-nin "Masdar" şirkəti ilə "AGEC" arasında bərpaolunan enerji əməkdaşlığı sazişi, artıq mövcud olan möhkəm bazaya əsaslanır. Masdar Azərbaycanda bərpaolunan enerji layihələrinin ümumi gücünü 10 QVt-a çatdırmaq niyyətindədir və bunun bir hissəsi kimi Biləsuvar (445 MVt) və Neftçala Bankə (315 MVt) günəş, Abşeron-Qaradağ (200-240 MVt) külək stansiyaları artıq icra mərhələsindədir. Görüş çərçivəsində imzalanan "Neftçala 315 MVt Günəş Fotovoltaik layihəsi üzrə maliyyə bağlanışının təsdiqi" sənədi bu layihələrdən birinin real maliyyələşməyə keçdiyini rəsmiləşdirir — yəni sözdən əməli icraya keçidin növbəti addımıdır. Bu tip layihələr həm Azərbaycanın 2030-cu ilədək bərpaolunan enerji payını 30 faizədək çatdırmaq hədəfinə xidmət edir, həm də ölkəni Avropaya "yaşıl enerji" ixracatçısı roluna yaxınlaşdırır — bu isə uzunmüddətli perspektivdə əlaqələri təkcə ikitərəfli çərçivədən çıxarıb regional əhəmiyyət kəsb edən layihəyə çevirir.
Süni intellekt və rəqəmsal infrastruktur — yeni əməkdaşlıq istiqaməti. İqtisadiyyat Nazirliyi ilə "GROUP 42 Holding" arasında data mərkəzi, yüksək performanslı hesablama və süni intellekt infrastrukturunun inkişafına dair Anlaşma Memorandumu, əlaqələrin ənənəvi enerji-neft mövzusundan kənara çıxaraq gələcək iqtisadiyyatın əsas sahələrinə — rəqəmsal infrastruktura və texnologiyaya — yönəldiyini göstərir. Prezident İlham Əliyev 2026-cı ilin fevralında Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturasına həsr olunmuş müşavirədə süni intellektin tətbiqi və data mərkəzlərinin yaradılmasının ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edən əsas amillər sırasında olduğunu vurğulamışdı. BƏƏ-nin bu sahədə qlobal təcrübəsi Azərbaycana texnologiya transferi və işçi qüvvəsinin ixtisaslaşması baxımından əlavə dəyər yarada bilər.
Mədən sənayesi və investisiya holdinqləri. "AzerGold" ilə "Terra Mining Ltd" arasında Naxçıvan Muxtar Respublikasının mineral-xammal potensialının birgə qiymətləndirilməsi və kəşfiyyatına dair saziş, həmçinin Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi ilə "L'IMAD HOLDING COMPANY" arasında strateji əməkdaşlıq sazişi, BƏƏ kapitalının Azərbaycanın enerji xaricindəki sektorlarına — xüsusən regionların iqtisadi potensialının açılmasına - yönəlməsinin göstəricisidir. Bu, həm ölkə daxilində regional inkişafa, həm də investisiya mənbələrinin diversifikasiyasına töhfə verə bilər.
Cənub Qaz Dəhlizi ilə bağlı Səhmdarlar Müqaviləsi. İqtisadiyyat Nazirliyi ilə "XRG SGC LIMITED" arasında imzalanan bu saziş, BƏƏ kapitalının Azərbaycanın strateji əhəmiyyətli qaz nəqli infrastrukturuna cəlb olunmasını rəsmiləşdirir - bu da Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyi tərəfdaşlıqlarını genişləndirmək siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Digər tərəfdən, BƏƏ üçün Azərbaycan Xəzər hövzəsində, Cənubi Qafqazda və Avropa enerji bazarına çıxış baxımından strateji mövqeyə malik tərəfdaşdır. Bu baxımdan “XRG”nin iştirakı Əbu-Dabinin enerji portfelinin coğrafi şaxələndirilməsinə də xidmət edir.
Nəticə: institusional etimaddan konkret icraya
Bu sazişlərin məcmusu göstərir ki, Azərbaycan-BƏƏ əlaqələri artıq "niyyət bəyanatları" mərhələsini geridə qoyaraq, konkret maliyyə bağlanışları, birgə şirkət strukturları və uzunmüddətli icra planları səviyyəsinə keçib. Dövlət başçılarının şəxsi əlaqələri və müntəzəm görüşləri bu prosesə siyasi sabitlik təmin etsə də, əlaqələrin davamlılığını təmin edən əsas amil artıq sənaye, texnologiya və maliyyə sahələrində formalaşan institusional bağlardır. Ticarət dövriyyəsinin son bir ildə iki rəqəmli faizlə artması və investisiya layihələrinin genişlənən diapazonu fonunda, imzalanan yeni sazişlərin qısa-orta müddətdə ikitərəfli iqtisadi əlaqələrin həcmini daha da artıracağı, uzunmüddətli perspektivdə isə Azərbaycanı regionda BƏƏ investisiyaları üçün əsas məkanlardan birinə çevirəcəyi gözlənilir.
