BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə

VOA-nın təqdim etdiyi Hüquq Bələdçisi rubrikasında Quba 1 saylı Mediasiya Təşkilatının direktoru, hüquqşünas mediator Hümmət Əliyev Azərbaycanda hüquqi mübahisələrin məhkəmədənkənar həlli mexanizmi olan mediasiya barədə mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.

Müasir hüquq sistemində mübahisələrin alternativ həlli üsulları getdikcə daha çox aktuallaşır. Bu baxımdan mediasiya prosesi tərəflər arasında yaranmış münaqişələrin məhkəməyə getmədən, daha çevik, operativ və qarşılıqlı razılıq əsasında həllinə imkan yaradan effektiv mexanizmlərdən biridir. Mediasiya həm vaxt, həm də maliyyə baxımından səmərəli olmaqla yanaşı, tərəflər arasında münasibətlərin qorunmasına da xidmət edir.

Mediasiya necə başlanır?

Mediasiya prosesi tərəflərdən birinin təşəbbüsü ilə başlayır. Bu, ya birbaşa mediasiya təşkilatına müraciət etməklə, ya da bəzi hallarda qanunvericiliyin tələbinə uyğun olaraq məhkəməyə müraciətdən əvvəl məcburi ilkin mediasiya mərhələsi kimi həyata keçirilir. Müraciət daxil olduqdan sonra mediasiya təşkilatı tərəflərə rəsmi bildiriş göndərir və onların prosesdə iştirak edib-etməməsi müəyyən edilir. Tərəflərin razılığı olduqda mediator təyin edilir və proses rəsmi şəkildə başlanır.

Prosesin mərhələləri hansılardır?

Mediasiya prosesi bir neçə əsas mərhələdən ibarətdir:

Hazırlıq mərhələsi: tərəflərlə ilkin əlaqə, mediatorun təyin edilməsi və təşkilati məsələlərin həlli;

Açılış mərhələsi: mediator prosesin qaydalarını izah edir və tərəflərin mövqeləri dinlənilir;

Müzakirə mərhələsi: tərəflər arasında əsas mübahisə predmeti üzrə dialoq qurulur;

Maraqların müəyyən edilməsi: tərəflərin real ehtiyac və maraqları üzə çıxarılır;

Həll variantlarının hazırlanması: qarşılıqlı məqbul həll yolları axtarılır;

Razılaşma mərhələsi: tərəflər razılığa gəldikdə bu, yazılı saziş formasında rəsmiləşdirilir.

Ayrı-ayrı görüşlər nə zaman keçirilir?

Ayrı-ayrı görüşlər (caucus) mediatorun təşəbbüsü ilə və ya tərəflərin istəyi əsasında keçirilə bilər. Bu görüşlər adətən tərəflər arasında emosional gərginlik olduqda, açıq şəkildə ifadə edilə bilməyən mövqelərin və ya maraqların müəyyən edilməsi zərurəti yarandıqda tətbiq olunur. Ayrı görüşlər mediatora tərəflərin həqiqi niyyətlərini daha dərindən anlamağa və daha effektiv həll yolları təklif etməyə imkan verir.

Proses nə qədər davam edə bilər?

Mediasiya prosesi, adətən, qısa müddətli olur və bir neçə gün və ya həftə ərzində başa çatdırıla bilər. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, ilkin mediasiya mərhələsi üçün konkret müddətlər nəzərdə tutulur. Lakin tərəflərin razılığı və işin mürəkkəbliyindən asılı olaraq bu müddət dəyişə bilər. Əsas məqsəd prosesi mümkün qədər operativ və effektiv şəkildə yekunlaşdırmaqdır.

Prosesin dayandırılması mümkündürmü?

Bəli, mediasiya prosesi istənilən mərhələdə dayandırıla bilər. Bu, tərəflərdən birinin imtina etməsi, razılığın əldə olunmaması və ya digər obyektiv səbəblərlə bağlı ola bilər. Mediasiyanın əsas prinsiplərindən biri könüllülükdür və bu səbəbdən tərəflər istədikləri zaman prosesi tərk etmək hüququna malikdirlər. Proses dayandırıldıqda tərəflər mübahisəni məhkəmə qaydasında həll etmək imkanını saxlayırlar.

Nəticə etibarilə, mediasiya prosesi mübahisələrin həllində alternativ və effektiv mexanizm kimi çıxış edir. Bu institut yalnız hüquqi mübahisələrin həllinə deyil, həm də tərəflər arasında qarşılıqlı etimadın bərpasına və sosial münasibətlərin sağlamlaşdırılmasına xidmət edir. Gələcəkdə mediasiyanın tətbiq dairəsinin daha da genişlənməsi hüquq sisteminin yükünün azalmasına və vətəndaş məmnuniyyətinin artmasına mühüm töhfə verəcəkdir.