BAKI, AzerVoice – İnsanlar arasında bəzən belə bir fikir yayılır ki, cinlər insanlaran daha ağıllı, güclü və qabiliyyətlidir. Onların görünməz olmaları, qeyri-adi xüsusiyyətlərə sahib olmaları, insanları təsirləndirə və yönləndirə bilmələri bu düşüncənin əsasını təşkil edir. Lakin İslam dünyagörüşünə görə bu yanaşma doğru deyil.
Qurani-Kərim və hədislərə əsasən, cinlər də insanlar kimi Allah tərəfindən yaradılmış şüurlu varlıqlardır. Onlar atəşdən, insanlar isə torpaqdan yaradılıb. Bu fərqli yaradılış onların funksional və bioloji xüsusiyyətlərinə təsir etsə də, üstünlük və ya zəiflik baxımından heç bir fərq yaratmır. Hər iki məxluq – insan da, cin də – ilahi iradəyə tabe olmaqla sınağa çəkilirlər və hər ikisinin mükafat və cəza ilə qarşılaşma ehtimalı var.
Şeytanın üsyanı və insanın üstünlüyü
Şeytanın (İblisin) Allahın əmrinə qarşı çıxaraq Adəmə səcdə etməməsi, cinlərin insanlar üzərindəki iddia edilən üstünlüyünün əslində nə qədər əsassız olduğunu ortaya qoyur. İblis, özünü atəşdən yaradıldığı üçün daha üstün hesab etmiş, Adəmin isə torpaqdan yaradıldığını əsas gətirərək ona səcdə etməyi rədd etmişdir. Lakin bu məntiq Allahın iradəsi qarşısında heç bir əhəmiyyət daşımırdı. Nəticədə İblis, Allahın əmrinə itaət etmədiyinə görə lənətlənmiş və əbədi cəhənnəmə layiq görülmüşdür.
İslam alimlərinin fikrincə, Şeytanın məhvə sürüklənməsinin beş əsas səbəbi olmuşdur:
Öz günahını qəbul etməmişdir;
Heç bir peşmanlıq hissi keçirməmişdir;
Günahına səbəb olan nəfsini qınamamışdır;
Tövbə etməyi düşünməmişdir;
Allahın mərhəmətindən ümidsizliyə qapılmışdır.
Bu nümunə göstərir ki, bir varlığın yaradılış materialı deyil, onun niyyəti, itaəti və səmimiyyəti Allah qatında əhəmiyyət daşıyır. İnsanın üstünlüyü də məhz bu mənəvi və ruhani keyfiyyətlərə əsaslanır.
Möminin mövqeyi və doğru davranış
İslam təlimlərinə əsasən, hər bir mömin günah etdikdə bunu dərhal qəbul etməli, peşmanlıq hissi keçirməli və tövbə etməlidir. Nəfsi ilə hesablaşmalı, onu nəzarət altında saxlamalı və hər zaman Allahın mərhəmətinə ümidvar qalmalıdır. Çünki Allah, səmimi şəkildə tövbə edən qullarını bağışlayandır.
Cinlər də insanlar kimi iman gətirmək və ya küfrə düşmək imkanına malikdirlər. Quranda qeyd olunur ki, cinlər arasında da mömin və kafir olanlar vardır. Bu da onların da sınaqdan keçirildiyini və axirətdə əməllərinə görə mühakimə olunacaqlarını göstərir. Belə olan halda, onların insanlar üzərində hansısa ilahi üstünlüyə malik olmaları düşüncəsi İslamın əsas prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edir.
Nəticə olaraq, cinlərin insanlardan daha üstün və ağıllı olması fikri dini və əqli əsaslardan uzaqdır. Əksinə, İslam insanın yaradılış məqsədini, ona verilmiş ağıl, vicdan və ruhani məsuliyyətləri ilə daha yüksək mövqeyə sahib olduğunu göstərir. Ən uca dəyər, varlığın haradan yaradıldığı deyil, onun necə yaşadığı və Allah qarşısındakı mövqeyidir.
