ABŞ-nin İrana qarşı yeni sanksiyalarında əsas sınaq Çin olacaq
ABŞ maliyyə naziri Skott Bessentin İrana qarşı yeni sanksiyalar paketini açıqlaması gözlənilir. Vaşinqton tədbirləri İrana qarşı indiyədək tətbiq edilmiş ən sərt iqtisadi məhdudiyyətlər kimi təqdim edir. Sanksiyalar ölkələri, bankları, şirkətləri, gəmiləri və ayrı-ayrı şəxsləri əhatə edə bilər. Xarici ölkələrə İranla iqtisadi əlaqələri dayandırmaq üçün xəbərdarlıqların verilməsi də mümkün hesab olunur. Əsas diqqət isə Çinə yönəlib. Çin 2025-ci ildə İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80 faizindən çoxunu alıb. ABŞ-nin Çin şirkətlərini və maliyyə qurumlarını birbaşa hədəfə alması Pekinlə yeni iqtisadi qarşıdurmaya səbəb ola bilər. Buna görə Bessentin Çinlə bağlı verəcəyi mesaj yeni sanksiyalar paketinin əsas sınaqlarından biri hesab olunur.
Fələstin məsələsi Yaxın Şərq probleminin mərkəzində dayanır - Si Cinpin
Çin Sədri Si Cinpin İordaniya Kralı II Abdullahla Pekində görüşüb. Çin lideri Fələstin məsələsini Yaxın Şərq probleminin mərkəzi məsələsi adlandırıb. Si Cinpin İsrail–Fələstin qarşıdurmasının siyasi həllinə çağırıb. O, tərəflər arasında sülh danışıqlarının yenidən başlanmasının vacibliyini vurğulayıb. Çin lideri müstəqil Fələstin dövlətinin mümkün qədər tez yaradılmasını dəstəklədiyini bildirib. Pekin Fələstin məsələsinin iki dövlət prinsipi əsasında həllinin tərəfdarıdır. İordaniya da Fələstin məsələsində mühüm regional tərəflərdən biri olaraq qalır. Görüş Yaxın Şərqdə gərginliyin davam etdiyi bir dövrdə keçirilib.
Si Cinpin müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılmasını dəstəklədi
Fələstin məsələsi Yaxın Şərq probleminin əsasında dayanır. Bu bəyanatla Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin Pekində İordaniya Kralı Abdulla ilə keçirdiyi görüşdə çıxış edib. Bundan əvvəl Çin Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Lin Ciyan bəyan etmişdi ki, Çin rəhbərliyi Vaşinqtonun İranı dəstəkləyən ölkələrə qarşı birtərəfli tədbirlərini qanunsuz hesab edir.
Pekin Vaşinqton və Tehranı danışıqlar masasına çağırıb
Çin ABŞ və İranı dialoqa və danışıqlara çağırıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien Pekinin birtərəfli sanksiyalara qarşı olduğunu bildirib. Çin beynəlxalq hüquqa və BMT Təhlükəsizlik Şurasının mandatına əsaslanmayan məhdudiyyətləri qəbul etmədiyini vurğulayıb. Lin Cien hərbi gücdən istifadənin vəziyyəti daha da gərginləşdirəcəyini deyib. Onun sözlərinə görə, təzyiq siyasəti heç bir tərəfin maraqlarına xidmət etmir. Pekin tərəfləri məsuliyyətli davranmağa çağırıb. Çin mövcud fikir ayrılıqlarının siyasi və diplomatik yollarla aradan qaldırılmasını istəyir. Açıqlama ABŞ-nin İrana qarşı yeni sanksiya təhdidləri fonunda verilib.
ABŞ-nin iqtisadi təzyiqi Yaxın Şərqdəki münaqişəni həll etməyəcək - Çin
Çin ABŞ-nin Yaxın Şərqdə yeni iqtisadi təzyiq tədbirlərinə qarşı çıxıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien sanksiyaların münaqişənin həllinə kömək etməyəcəyini bildirib. Pekin tərəfləri siyasi və diplomatik vasitələrdən istifadə etməyə çağırıb. Çin birtərəfli ABŞ sanksiyalarına uzun müddətdir qarşı çıxır. Pekin BMT Təhlükəsizlik Şurasının razılığı olmadan tətbiq edilən məhdudiyyətlərin beynəlxalq hüquqi əsasının olmadığını bildirir. Açıqlama ABŞ-nin İrana iqtisadi təzyiqi artırdığı bir vaxtda verilib. Vaşinqton Pekinin Tehranla iqtisadi əlaqələrini azaltmasını istəyir. Çin isə iqtisadi təzyiq əvəzinə danışıqlar və diplomatiyanı müdafiə edir.
ABŞ mühasirəsi İran neftinin Çinə satışını azaldıb, qiymətlər yüksəlib
İranın Çin alıcılarına xam neft təklifləri azalıb. Sentyabr və oktyabr üçün nəzərdə tutulan tədarük iyul və avqust səviyyəsindən aşağıdır. Əvvəllər daşınmış neft ehtiyatlarının bir hissəsi artıq satılıb. Təklifin azalması İran neftinin qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olub. Əvvəllər güzəştlə satılan bəzi neft növləri artıq daha yüksək qiymətlə təklif edilir. İranın neft ixracı avqustda gündəlik təxminən 534 min barelə qədər azalıb. Çin İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin əsas alıcısıdır. Çin şirkətləri yaranan çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün İraq və Braziliya neftinə üz tutmağa başlayıblar.
Çin Trampın İrana qarşı iqtisadi təzyiq siyasətini tənqid edib
Çin ABŞ-nin İrana qarşı iqtisadi təzyiqi gücləndirmək siyasətini tənqid edib. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Tsyan sanksiyaların problemlərin həllinə kömək etmədiyini bildirib. Pekin tərəfləri məsuliyyətli addımlar atmağa çağırıb. Çin İranla bağlı fikir ayrılıqlarının diplomatik və siyasi yollarla aradan qaldırılmasını istəyir. ABŞ isə Tehrana qarşı iqtisadi təzyiqi artırmağa çalışır. Yeni məhdudiyyətlərin Çinə də əhəmiyyətli təsir göstərə biləcəyi bildirilir. 2025-ci ilin məlumatlarına görə, İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80 faizdən çoxunu Çin alıb. Bu səbəbdən Vaşinqtonun yeni tədbirləri Çin–İran enerji və ticarət əlaqələrinə birbaşa təsir göstərə bilər.
Çinin dövlət gəmiçilik şirkətləri neft tankerlərini Körfəzdən kənara yönəldib
Çinin dövlət nəzarətində olan iki böyük gəmiçilik şirkəti Yaxın Şərqin əsas dəniz keçidlərindən istifadəni məhdudlaşdırıb. Şirkətlər iyulun sonlarından tankerlərini Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazlarından uzaq saxlayırlar. Buna əsas səbəb bölgədə təhlükəsizlik risklərinin artmasıdır. Çin tankerləri neft yüklərini Körfəzdən kənarda, o cümlədən Füceyrə və Oman sahilləri yaxınlığında qəbul etməyə başlayıb. İki şirkətin ümumilikdə 100-dən çox iri neft tankeri var. Onların hər biri təxminən iki milyon barel neft daşıya bilir. Müharibədən əvvəl bu şirkətlər Çinin Yaxın Şərqdən neft idxalının təxminən yarısının daşınmasında iştirak edirdi. Yeni vəziyyət daşınma yollarının uzanmasına və nəqliyyat xərclərinin artmasına səbəb olur.
Türkiyə dünyanın ən güclü hava qüvvələri siyahısında 8-ci oldu
Global Firepower-ın 2026-cı il üzrə dünyanın ən güclü hava qüvvələri reytinqi açıqlanıb. Türkiyə 1 101 aktiv hava vasitəsi ilə siyahıda 8-ci yeri tutub. Reytinqdə ABŞ 1-ci, Rusiya 2-ci, Çin isə 3-cü sırada qərarlaşıb. İlk beşliyə həmçinin Hindistan və Cənubi Koreya daxil olub. Türkiyə reytinqdə Pakistan, Yaponiya, Fransa və Böyük Britaniya kimi ölkələri geridə qoyub. Siyahıda Yaxın Şərqdən Səudiyyə Ərəbistanı 11-ci, İsrail 17-ci, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri 18-ci, İran isə 21-ci yerdə qərarlaşıb.
“DeepSeek” V4 Pro süni intellekt modelinin rəsmi buraxılışını təqdim edib
Çinin “DeepSeek” şirkəti V4 Pro süni intellekt modelinin rəsmi buraxılışını təqdim edib. Yeni modelin mürəkkəb tapşırıqları müstəqil yerinə yetirmək imkanları əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdirilib. Şirkət eyni zamanda V4 Pro və V4 Flash modellərindən proqramlararası istifadə qiymətlərində dəyişiklik edəcəyini açıqlayıb. “DeepSeek” 2025-ci ildə R1 modelinin uğurundan sonra Çinin aparıcı süni intellekt şirkətlərindən birinə çevrilib. Lakin son dövrdə Çin bazarında rəqabətin güclənməsi şirkətin mövqeyinə təzyiq göstərib. “DeepSeek” buna cavab olaraq işçi sayını və hesablama imkanlarını genişləndirməyi planlaşdırır. Şirkət xarici çip istehsalçılarından asılılığı azaltmaq məqsədilə öz süni intellekt çipinin hazırlanması üzərində də işləyir. “DeepSeek” eyni zamanda fəaliyyətinin genişləndirilməsi üçün yeni sərmayə cəlb etməyə çalışır.
ABŞ davranışını dəyişməyənədək Hörmüz boğazı açılmayacaq
İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi Hörmüz boğazının ABŞ-nin davranışını dəyişməyənədək açılmayacağını bildirib. O, Vaşinqtonu regionda qeyri-sabitliyin əsas səbəbi olmaqda ittiham edib. Rzayi ABŞ-dən müharibəni dayandırmağı və İranın dondurulmuş vəsaitlərini azad etməyi tələb edib. İran rəsmisi İran-Oman arasında mümkün keçid razılaşmasının boğazın ümumi açılması məsələsindən ayrı olduğunu qeyd edib. O, Çinlə münasibətlərin strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Tehran və Pekinin beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığını yüksək qiymətləndirib. Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı diplomatik müzakirələr davam edir.
"Apple" Çində süni intellekt rəqabətini "Qwen" ilə gücləndirir
"Apple" Çində "Mac" istifadəçilərinə "Alibaba"nın "Qwen" süni intellekt xidmətindən istifadə imkanı yaradıb. Xidmət "Siri" və mətn hazırlama vasitələri ilə əlaqələndirilə biləcək. "Qwen" sənədləri və fotoşəkilləri təhlil etməklə yanaşı, mətn və təsvir də yarada bilir. Yeni imkan "macOS 26.6" və daha yeni əməliyyat sistemi ilə işləyən uyğun "Mac" kompüterləri üçün nəzərdə tutulub. "Apple"ın məlumatına görə, "Alibaba" istifadəçi materiallarından öz süni intellekt modellərinin təlimində istifadə edə bilməyəcək. Çində "Mac" tədarükü 2026-cı ilin birinci rübündə illik müqayisədə 9 faiz azalıb. "Apple" fərdi kompüter bazarında "Lenovo" və "Huawei" kimi yerli istehsalçıların güclü rəqabəti ilə üzləşir. "Qwen"in inteqrasiyası şirkətin Çinin süni intellekt bazarındakı mövqeyini gücləndirmək cəhdi kimi qiymətləndirilir.
