BAKI,VOA
NASA-nın “Nensi Qreys Roman” kosmik teleskopunun əsas optik sistemlərindən bəziləri vaxtilə ABŞ-ın məxfi hərbi kəşfiyyat peykləri üçün hazırlanıb. Lakin bu avadanlıqlar sonradan elmi məqsədlər üçün yenidən işlənərək kainatın öyrənilməsinə yönəldilib.
Teleskopun tarixinin başlanğıcı 1999-cu ilə gedib çıxır. Həmin il ABŞ Milli Kəşfiyyat İdarəsi “Boeing” şirkətinə yeni nəsil kəşfiyyat peykləri üçün optik sistemlərin hazırlanması ilə bağlı müqavilə verib. Lakin texniki problemlər, gecikmələr və artan xərclər səbəbindən layihə 2005-ci ilə qədər yenidən qurulub və “Boeing”in hazırladığı hissə ləğv edilib.
2012-ci ildə NASA hərbi proqramdan artıq qalan optik avadanlıqlar barədə məlumatlandırılıb. Nəticədə agentlik diametri 2,4 metr olan iki teleskop güzgüsü əldə edib. Bu ölçü “Hubble” kosmik teleskopunun güzgüsü ilə təxminən eynidir.
Avadanlıqlar birbaşa kosmik teleskopa yerləşdirilməyib. “L3Harris Technologies” şirkəti güzgünü yenidən formalaşdırıb, səthini dəyişdirib və yaxın infraqırmızı şüaların müşahidəsini yaxşılaşdırmaq üçün onu 400 nanometrdən nazik gümüş təbəqə ilə örtüb.
Güzgünün diametri 2,4 metr olsa da, çəkisi cəmi 186 kiloqramdır. Onun səthindəki orta qüsurların ölçüsü isə təxminən 1,2 nanometr təşkil edir.
Hərbi və astronomik teleskopların əsas prinsipi eynidir: mümkün qədər çox işıq toplamaq və onu yüksək keyfiyyətli görüntüyə çevirmək. Fərq onların müşahidə etdiyi obyektlərdədir. Kəşfiyyat peykləri Yer səthini, “Roman” teleskopu isə uzaq qalaktikaları, qara dəlikləri və planetləri araşdırır.
Mütəxəssislər “Roman” teleskopunun tarixini ikili təyinatlı texnologiyanın diqqətçəkən nümunəsi hesab edirlər. Vaxtilə hərbi məqsədlər üçün hazırlanmış və artıq istifadə olunmayan texnologiya yenidən işlənərək elmi araşdırmaların mühüm alətinə çevrilib.
Qeyd edək ki, “Roman” teleskopu Yerdən təxminən 1,5 milyon kilometr məsafədə yerləşən Laqranj-2 nöqtəsinə göndəriləcək. Onun üzərində teleskopun kampaniyasına maraq göstərən 1,3 milyondan çox insanın adı olan xüsusi yaddaş diski də yerləşdirilib.
