BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
HƏMAS-ın ABŞ prezidenti Donald Trampın Qəzza planına dair gözlənilməz cavabı Yaxın Şərqdə diplomatik dinamikanı alt-üst edib. Hərəkat “Trampın planında nəzərdə tutulan məhbus mübadiləsi formatı əsasında bütün israilli əsirləri azad etməyə hazır olduğunu” bəyan etməklə həm Qəzzadakı müharibənin gedişatına, həm də beynəlxalq münasibətlərə ciddi təsir göstərdi.
Bu bəyanat Trampın öz sosial platforması Truth Social-da dərc edilib və ABŞ lideri “HƏMAS sülhə hazır görünür, İsrail isə dərhal Qəzzanı bombalamağı dayandırmalıdır” açıqlaması ilə çıxış edib. Bu, həm İsrailin hərbi-siyasi rəhbərliyinə, həm də Vaşinqtonun Yaxın Şərq siyasətinə açıq təzyiq kimi qiymətləndirilir.
Trampın planı: “sülh” adı altında nəzarət və təcrid
Trampın planı formal olaraq “atəşkəs və əsir mübadiləsi”ni hədəfləsə də, onun dərinliklərində siyasi tələlər var idi. Sənəddə qeyd edilirdi ki,Qəzza zolağı “Beynəlxalq Sülh Şurası” adlı, ABŞ rəhbərliyində bir orqan tərəfindən idarə olunacaq;
HƏMAS, Fələstin Milli Administrasiyası və bütün silahlı qruplar bu idarəçiliyə buraxılmayacaq;
İsrail tədricən geri çəkilsə də, təhlükəsizlik və sərhədlərə nəzarət hüququnu qoruyacaq;
Qəzza faktiki olaraq Qərb sahilindən ayrılacaq və “müvəqqəti” beynəlxalq protektorata çevriləcək.
Beləliklə, bu plan qəbul edilsəydi, Fələstin xalqı İsrail işğalından çıxaraq ABŞ-ın siyasi nəzarəti altına düşəcəkdi. Bu isə beynəlxalq hüquq baxımından öz müqəddəratını təyin etmə hüququnun pozulması demək idi.
HƏMAS-ın siyasi manevri: “bəli” deyib “xeyr” demək
HƏMAS çətin dilemma qarşısında idi: planı rədd etsə, “sülh istəmir” damğası ilə üzləşəcək, qəbul etsə isə Fələstinin suverenliyini itirəcəkdi.
Hərəkat buna cavab olaraq siyasi cəldlik nümayiş etdirdi: Trampın sülh təşəbbüsünə “hörmət və təşəkkür” bildirdi;
Əsirlərin azad edilməsinə razılıq verdi, lakin bunu atəşkəsin təmin olunması və Qəzzada işğalın dayandırılması şərti ilə bağladı;
Qəzzanın idarəçiliyini “fələstinli müstəqil texnokratlardan ibarət milli komitə”yə həvalə etməyi təklif etdi;
Gələcək status, silahlanma və dövlət məsələlərini “ümummilli siyasi dialoq”da müzakirə etməyi təklif etdi.
Bu addım, əslində, HƏMAS-ın beynəlxalq təcridi aşmaq, məsuliyyətli siyasi aktor kimi çıxış etmək cəhdi idi. Hərəkat Trampı diplomatik şəkildə tərifləməklə onun şəxsi ambisiyalarına oynadı, eyni zamanda İsrailin əlinə bəhanə vermədən planın təhlükəli tərəflərini neytrallaşdırdı.
İsrailin susqunluğu və daxili şok
İsrail baş naziri Binyamin Netanyahunun ofisi HƏMAS-ın cavabından sonra tam səssizliyə qərq oldu. Bu, iki ehtimal doğurur:
Tel-Əviv gözlənilməz diplomatik vəziyyət qarşısında hazırlıqsız qaldı;ABŞ-la münasibətlərdə gərginlik artmasın deyə rəsmi reaksiya təxirə salındı.
Analitiklər hesab edir ki, HƏMAS-ın cavabı ilə Netanyahu həm Tramp, həm də öz ictimaiyyəti arasında sıxışmış vəziyyətə düşüb. Artıq müharibəni dayandırmamaq üçün heç bir bəhanəsi qalmayıb, çünki qarşı tərəf “əsirləri azad etməyə razıdır.”
Tramp üçün “Nobel sınağı”, ərəblər üçün tarixi məsuliyyət
Tramp üçün bu vəziyyət həm daxili, həm də beynəlxalq imic baxımından nadir fürsətdir. O, “Qəzza sülhünü təmin edən prezident” kimi təqdim olunmaq istəyir. Lakin bunun üçün İsrailin əməliyyatlarını dayandırmağa məcbur etməlidir - bu isə ABŞ siyasətində ciddi təlatüm yarada bilər.
Digər tərəfdən, ərəb dövlətlərinin rolu kritikdir. Əgər Misir, Türkiyə, Qətər və Səudiyyə Ərəbistanı birgə hərəkət etsə, bu, HƏMAS-ın diplomatik mövqeyini möhkəmləndirər və Trampı real atəşkəsə yönəldə bilər. Əks halda, plan yenidən İsrailin manipulyasiyasına çevriləcək.
Dolayısıyla HƏMAS-ın cavabı sadəcə taktiki manevr deyil, bölgənin siyasi xəritəsini dəyişə biləcək hadisədir.
Bu addım Fələstin məsələsini beynəlxalq müstəviyə qaytardı;
Tramp administrasiyasını diplomatik öhdəlik altına saldı;
İsraili isə ictimai və siyasi təzyiq dairəsinə saldı.
Bu prosesin nəticəsi bir neçə gün və ya həftə ərzində özünü göstərəcək:
ya Qəzzada “Tramp atəşkəsi” baş tutacaq,ya da bölgə yeni müharibə spiralına daxil olacaq.
AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
(Redaksiya qeydi: Məqalə beynəlxalq mənbələr, Trampın rəsmi bəyanatı və HƏMAS-ın cavabı əsasında hazırlanıb. Məqsəd bölgədəki siyasi dinamikanı balanslı şəkildə təqdim etməkdir.)
