BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Köhnə qitə siyasi iflic, innovasiya böhranı və demoqrafik çöküşün məngənəsində öz qlobal təsirini itirir. Avropa Mərkəzi Bankının keçmiş rəhbəri Mario Draqinin "Avropa can çəkişərək ölür" xəbərdarlığı, qitənin sadəcə iqtisadi deyil, həm də sivilizasiya olaraq geri çəkildiyini təsdiqləyir. Draqinin hesabatı göstərir ki, Avropa rəqəmsal inqilabı və süni intellekt qatarını qaçırıb, daxili bürokratiya isə yenilikçi ideyaları hələ doğulmadan boğur.
Avropanın tənəzzülünün kökündə dayanan əsas amillərdən biri siyasi qeyri-sabitlikdir. Belçikanın 541 gün hökumətsiz qalması, Böyük Britaniyada baş nazirlərin "kahıdan daha tez çürüməsi" və İtaliyada hər il yarım bir dəyişən hökumətlər Avropanın uzaq mənzilli strateji qərarlar almasına mane olur. Bu "geosiyasi korluq" şəraitində qitə öz təhlükəsizliyini tamamilə ABŞ-ın ixtiyarına buraxıb. Lakin Vaşinqtonun 2026-cı il Milli Müdafiə Strategiyası göstərir ki, artıq ABŞ "dünyanın polisi" olmaqdan imtina edərək, Avropaya dəstəyini minimuma endirməyə hazırlaşır.
İqtisadi cəhətdən Avropa artıq istehsal mərkəzi deyil, dünyanın "turistik kəndinə" çevrilmək yolundadır. Son 50 ildə Avropada sıfırdan qurulub dəyəri 100 milyard avronu keçən tək bir şirkətin belə olmaması faciəvi göstəricidir. Eyni zamanda, "yaşıl enerji" keçidi adı altında Avropa Rusiyanın qazından xilas olarkən, Çinin litium və batareya texnologiyalarına 90% nisbətində göbəkdən bağlandığının fərqinə varmayıb. Çinin patent müraciətlərinin sayı Avropanı 8 dəfə üstələyir ki, bu da texnoloji hakimiyyətin şərqə keçdiyinin sübutudur.
Avropanın qarşılaşdığı ən böyük ekzistensial təhlükə demoqrafik çöküşdür. Doğum nisbətinin 1.4-ə (bəzi ölkələrdə 1.1-ə) düşməsi qitənin bioloji olaraq yox olma riskini yaradır. Gənclərin ev qiymətləri böhranı və iqtisadi qeyri-müəyyənlik səbəbindən ailə qurmaqdan imtina etməsi Avropanı dinamik cəmiyyətdən "qocalar evinə" çevirir. Əgər qitə öz istehsal gücünü bərpa etməsə və bürokratik qəfəsdən çıxmasa, gələcəyin dünyasında qərar verici yox, sadəcə keçmişin muzeyi kimi qalacaq.
