BAKI,VOA , Analitik Təhlil Mərkəzi
"The Atlantic" jurnalında dərc olunan hesabatda qeyd olunur ki, İrana qarşı müharibənin ilk günlərində İranın keçmiş prezidenti Mahmud Əhmədinejadın evinin yaxınlığındakı əraziyə endirilən zərbə, hakimiyyətdən getməsindən on ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, hələ də ziddiyyətli olan bu siyasi fiqura diqqəti yenidən yönəldib.
Hesabatda bildirilir ki, zərbə xəbəri Ali Rəhbər Əli Xameneinin sui-qəsd xəbərlərinin kölgəsində qalsa da, Əhmədinejadın evinin ətrafının hədəf alınması onun niyə hədəfə çevrilməsi ilə bağlı suallar doğurub. Xüsusilə nəzərə almaq lazımdır ki, o, 2005-2013-cü illər arasındakı prezidentliyi dövründə rejimin əsas simalarından biri olduğu halda, son illərdə sistemin görkəmli tənqidçisinə çevrilib.
Həmin dövrdə Əhmədinejadın adı Holokostun inkarı və İranın nüvə proqramının sürətləndirilməsi kimi sərt siyasətlər və qalmaqallı bəyanatlarla bağlı idi. Bu da onu sonradan siyasi mövqeyi dəyişməzdən əvvəl İran siyasətində ideoloji radikalizm dövrünün simasına çevirmişdi.
On ildən artıqdır ki, o, rejimi dəstəkləməkdən çox, onun müxalifi kimi tanınmağa başlayıb. Xüsusilə İran hakimiyyətinə qarşı açıq tənqidləri Nəzarət Şurasının onun prezident seçkilərində namizədliyini rəsmi şəkildə rədd etməsinə səbəb olub.
Bu kontekstdə, Təl-Əvivdə yaşayan və Əhmədinejadın bioqrafiyasının həmmüəllifi olan İran üzrə ekspert Meir Cavidanfar bildirib ki, onun hədəf alınması bir sirr olaraq qalır. O, İsrailin hakimiyyət dairələrindən uzaqlaşmış birini niyə öldürmək istəyə biləcəyini sual altına qoyaraq əlavə edib ki, onun hazırkı siyasi mövqeyi fonunda "hesablaşma" fərziyyəsi məntiqli görünmür.
Lakin Əhmədinejada yaxın şəxslər onun hələ də sağ olduğunu təsdiq edirlər. Onlar qeyd edirlər ki, 28 fevralda baş verən zərbə Tehranın şimal-şərqindəki Narmak məhəlləsində yerləşən evin özünü deyil, evin yaxınlığında yerləşən təhlükəsizlik qüvvələrini hədəf alıb. Bu ehtimala görə, hücumdan sonra yaranan xaos keçmiş prezidentə və ailəsinə evi tərk edib gizlənmək imkanı verib. Halbuki həmin vaxt hakimiyyət orqanları onun öldüyünü güman edirdi və bəzi rəsmi kanallar, yerli media onun ölüm xəbərini yaymışdı.
Hesabata görə, müharibə başlamazdan əvvəl İran hakimiyyəti Əhmədinejadın hərəkətlərinə ciddi məhdudiyyətlər qoymuşdu; onun telefonları müsadirə edilmiş, onu izləyən mühafizəçilərin sayı təxminən 50 nəfərə çatdırılmışdı. Onlar evin yaxınlığında yerləşərək ətraf ərazini müşahidə etmək üçün küçədə keçid məntəqəsi qurmuşdular.
Hesabatda o da qeyd olunub ki, İran rejimi ölkə daxilində hələ də müəyyən populyarlığa malik olan və keçmiş prezident kimi dövlət mexanizmlərinə dərindən bələd olan Əhmədinejadla necə davranacağını heç vaxt dəqiq bilməyib.
Bu çərçivədə, İranın keçmiş müdafiə naziri Hüseyn Dehqan 2018-ci ildə Əhmədinejadı "məscidin özünü yandırmadan qurtulması və ya yandırılması mümkün olmayan məscid qapısına" bənzətmişdi. Bu, onunla siyasi davranmağın nə dərəcədə həssas olduğuna işarə idi.
Zərbədən sonra onun sağ qalması ilə bağlı şayiələr rejimin bəzi dairələrində şübhələr yaradıb. Bəzi tərəflər onun çevriliş cəhdində iştirak etmək üçün aparıldığını düşünürdülər. Hücumdan bəri onun ictimaiyyət qarşısında yeganə görünüşü Ali Rəhbər Əli Xameneinin vəfatı ilə bağlı verdiyi qısa başsağlığı bəyanatı olub. Bu addım həm onun sağ olduğunu sübut etmək, həm də dövlətə düşmən kəsildiyi barədə fərziyyələri təkzib etmək cəhdi kimi qiymətləndirilib.
Əhmədinejad hakimiyyətdən uzaq olsa da, hələ də ciddi siyasi çəkiyə malikdir. Tərəfdarları hesab edirlər ki, onun malik olduğu xalq dəstəyi müharibədən sonrakı istənilən siyasi düzəndə onu faydalı edə bilər.
Hesabatın yekununda vurğulanır ki, Əhmədinejadın siyasi səhnədə qalması müxtəlif ssenarilər üçün önəmli ola bilər: mövcud rejim hakimiyyətdə qalsa, xalq legitimliyi olan şəxslərə ehtiyac duya bilər; hakimiyyət dəyişəcəyi təqdirdə isə ABŞ-ın növbəti mərhələni idarə etmək üçün İran dövlət institutlarını dərindən tanıyan bir şəxsə ehtiyacı ola bilər.
