BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Enerji təhlükəsizliyi məsələsinin yenidən qlobal gündəmin mərkəzinə çevrildiyi bir vaxtda, mütəxəssislər nüvə füzyonunu (sintezini) Avropanın idxal yanacaqdan asılılığına son qoya biləcək strateji çıxış yolu kimi dəyərləndirirlər.
Cari ilin 28 fevralında İranda başlayan müharibə və Tehranın Hörmüz boğazı vasitəsilə neft daşımalarını kəskin məhdudlaşdırması dünya bazarında tarixin ən böyük tədarük kəsintisinə səbəb olub. Bu böhran fonunda Avropa ölkələri yerli enerji alternativlərinə, xüsusilə də ənənəvi nüvə parçalanmasından daha təhlükəsiz və səmərəli hesab edilən füzyon enerjisinə diqqəti artırıblar. Almaniyanın "Proxima Fusion" startapı bu sahədə "stellarator" texnologiyası üzərində çalışaraq 2030-cu illərin sonuna qədər ilk kommersiya füzyon stansiyasını işə salmağı hədəfləyir.
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) məlumatına görə, füzyon enerjisi eyni miqdarda kömür və ya neftlə müqayisədə 4 milyon dəfə daha çox enerji istehsal etmək potensialına malikdir. Bu texnologiyanın ən böyük üstünlükləri karbon emissiyasının olmaması, uzunmüddətli radioaktiv tullantıların yaranmaması və bərpa olunan mənbələrlə müqayisədə daha proqnozlaşdırıla bilən olmasıdır.
Almaniya hökuməti, xüsusilə Kansler Fridrix Mersin rəhbərliyi altında bu sahəyə investisiyaları sürətləndirib. 2025-ci ilin oktyabrında qəbul edilmiş fəaliyyət planına əsasən, 2029-cu ilə qədər füzyon texnologiyalarının inkişafına 2 milyard avrodan çox vəsait ayrılacaq. Lakin bəzi ekspertlər, o cümlədən Sürix Federal Texnologiya İnstitutunun (ETH Zurich) tədqiqatçıları füzyon stansiyalarının gələcək xərcləri və iqtisadi səmərəliliyi ilə bağlı daha təmkinli yanaşma nümayiş etdirərək, texnologiyanın ucuzlaşma sürətinin gözləniləndən daha yavaş ola biləcəyini vurğulayırlar.
