ArabAZ Analitik Təhlil Mərkəzi
Yaxın Şərqdə dəyişən geosiyasi mənzərə fonunda İraq ABŞ və İran arasında balanslı siyasət yürütməyə çalışır. Bağdad bir tərəfdən Vaşinqtonla strateji əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə, digər tərəfdən isə Tehranla münasibətlərini qorumağa çalışsa da, regional rəqabət və daxili siyasi parçalanma bu prosesi mürəkkəbləşdirir.
2003-cü ildə İraqda hakimiyyət dəyişikliyindən sonra ölkə ABŞ və İran arasında nüfuz mübarizəsinin əsas meydanlarından birinə çevrilib. Son illərdə regionda baş verən hadisələr isə bu rəqabətin xarakterini dəyişdirərək yeni siyasi reallıq formalaşdırıb.
İranın təsiri davam edir, lakin əvvəlki səviyyədə deyil
Ekspertlər hesab edirlər ki, İran hələ də İraqda siyasi, iqtisadi və ictimai təsir imkanlarını qoruyub saxlayır. Bununla yanaşı, son illərdə regional hadisələr və təhlükəsizlik mühitində baş verən dəyişikliklər Tehranın təsir imkanlarının müəyyən qədər zəifləməsinə səbəb olub.
Xüsusilə İranın yüksək rütbəli hərbi komandirlərinin öldürülməsi, Suriyada dəyişən vəziyyət və regionda qüvvələr balansının yenilənməsi Tehran üçün əvvəlki təsir mexanizmlərinin bir hissəsini zəiflədib.
Buna baxmayaraq, İran İraqı milli təhlükəsizlik strategiyasının mühüm elementi hesab etdiyindən ölkədəki mövqelərini tamamilə itirmək niyyətində deyil.
ABŞ İraq siyasətində daha fəal mövqe tutur
Vaşinqton da son dövrdə İraq siyasətində daha aktiv xətt yürütməyə başlayıb. ABŞ administrasiyası Bağdadla strateji tərəfdaşlığı gücləndirməyə, təhlükəsizlik əməkdaşlığını genişləndirməyə və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsini dəstəkləməyə çalışır.
Eyni zamanda, ABŞ İraqda dövlət nəzarətindən kənarda fəaliyyət göstərən silahlı qrupların təsirinin azaldılmasını və təhlükəsizlik sisteminin tam şəkildə dövlətin nəzarətinə keçməsini prioritet məsələlərdən biri hesab edir.
Bağdad iki güc arasında tarazlığı qorumağa çalışır
İraq rəhbərliyi həm Vaşinqton, həm də Tehranla əlaqələri davam etdirməklə ölkənin regional qarşıdurmanın mərkəzinə çevrilməsinin qarşısını almağa çalışır.
Müşahidəçilərin fikrincə, Bağdadın məqsədi İraqı rəqabət meydanından çıxararaq iqtisadi əməkdaşlıq və regional sabitlik platformasına çevirməkdir. Bunun üçün hökumət müxtəlif tərəflərlə dialoqu davam etdirir və balanslaşdırılmış diplomatik xətt izləyir.
Lakin daxildə fəaliyyət göstərən müxtəlif siyasi qruplar və silahlı qüvvələr hökumətin vahid xarici siyasət yürütməsini çətinləşdirən əsas amillərdən biri olaraq qalır.
Qeyri-rəsmi silahlı qruplar əsas problemlərdən biridir
Analitiklər bildirirlər ki, İraqın qarşısında duran əsas çağırışlardan biri dövlət nəzarətindən kənarda fəaliyyət göstərən silahlı qrupların gələcəyidir.
Bu qüvvələrin həm daxili siyasi proseslərə, həm də regional münasibətlərə təsiri ölkənin xarici siyasət manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Bununla yanaşı, iqtisadi maraqlar, enerji layihələri və sərhəd təhlükəsizliyi də ABŞ və İran arasında rəqabətin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır.
Xarici siyasətdə milli maraqlar ön plana çıxır
Siyasi müşahidəçilər hesab edirlər ki, İraqın uzunmüddətli sabitliyi hər hansı geosiyasi blokun tərkibinə daxil olmaqdan deyil, milli maraqlara əsaslanan müstəqil xarici siyasətin formalaşdırılmasından asılı olacaq.
Bu yanaşma çərçivəsində Bağdadın əsas məqsədi ABŞ və İranla münasibətləri qarşıdurma müstəvisindən çıxararaq qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq formatında saxlamaq, eyni zamanda ölkənin təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf və siyasi suverenliyini gücləndirməkdir.
