BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
1978-ci il sentyabrın 17-də ABŞ-ın Merilend ştatındakı prezident iqamətgahı Kemp-Deviddə imzalanan bu saziş, müasir diplomatiya tarixinin ən mürəkkəb və mühüm sənədlərindən biridir. 12 gün davam edən tam məxfi danışıqlardan sonra əldə olunan razılaşma Misir prezidenti Ənvər Sadat, İsrailin Baş naziri Menaxem Begin və vasitəçi ABŞ prezidenti Cimmi Karterin iştirakı qəbul edilib.
Bu müqavilə ilə tarixdə ilk dəfə bir ərəb dövləti İsraili rəsmən tanımış və onun suverenliyini qəbul etmişdir.
Müqavilə 1979-cu ilin martında imzalanacaq yekun sülh sazişinin "yol xəritəsi" idi. Əsas nəticələr:
İsrail 1967-ci ilin "Altıgünlük müharibə"sində ələ keçirdiyi Sinay yarımadasını Misirə geri qaytardı.
1980-ci ildə tərəflər arasında səfirliklər açıldı, hava nəqliyyatı bərpa edildi.
Misir İsrailə neft satmağa başladı, bu da iqtisadi asılılığı və sülhün davamlılığını artırdı.
Sülh cəhdlərinə görə Ənvər Sadat və Menaxem Begin 1978-ci il Nobel Sülh Mükafatına layiq görüldülər.
Müqavilənin əsas şərtləri
Sənəd təkcə iki ölkə arasındakı sərhəd məsələlərini deyil, həm də regional sabitliyi hədəfləyirdi:
İsrail Sinaydan qüvvələrini çıxarmalı, Misir isə İsraili rəsmən tanımalı idi.
Qəzza və Qərbi Şəriədə yaşayan fələstinlilərə Misir və İordaniyanın iştirakı ilə muxtariyyət verilməsi nəzərdə tutulurdu.
3 il sonra ərazilərin statusunu müəyyən etmək üçün Misir-İsrail-İordaniya-Fələstin görüşlərinin keçirilməsi planlaşdırılırdı.
ABŞ-ın təminatçı rolu: Vaşinqtonun öhdəlikləri
Kemp-Devid müqaviləsi ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki rolunu kəskin şəkildə artırdı:
ABŞ İsrailin hərbi ehtiyaclarını, o cümədən F-16 qırıcıları ilə təchizatını tam təmin etməyi öhdəsinə götürdü.
Əgər Misir neft tədarükündə fasilə yaradarsa, ABŞ İsrailin enerji ehtiyacını qarşılamalı idi.
ABŞ BMT Təhlükəsizlik Şurasında bu müqavilənin əleyhinə olan istənilən qətnamə layihəsinə veto qoymağı vəd etdi.
Müqavilənin ən yaddaqalan kadrlarından biri Menaxem Begin və ABŞ-ın milli təhlükəsizlik müşaviri Zbiqnev Bjezinskinin Kemp-Deviddə şahmat oynamasıdır ki, bu da danışıqların gərgin, lakin intellektual diplomatiya mühitində keçdiyini simvolizə edir.
