Könül Xasıyeva sənətinin ərəb musiqisindəki dəqiq analoqu kimdir?

Şərq musiqisində səs sadəcə texniki diapazon və ya not dəqiqliyi ilə ölçülmür. Şərq dinləyicisi üçün ən mühüm meyar səsdəki “şəcən” — yəni dinləyicinin daxilini göynədən, səs tellərinin titrəyişindən qopan kədər və səmimiyyətdir. Azərbaycan muğam sənətində özünəməxsus zildəki boğaz vurğuları, yanğılı fəryadı və səsinin kədərli “qırılmaları” ilə seçilən Könül Xasıyevanın ərəb musiqi dünyasındakı vokal və estetik qarşılığı Fədvə Əl-Malikidir.

Hər iki sənətkarın vokal texnikası, səs rəngi və ifa tərzi bir-birini tamamlayan dərin bənzərliklərə malikdir.

Zildəki “fəryad” və səsin emosional qırılması

Könül Xasıyevanın ifasında ən diqqətçekən məqam onun muğam dəstgahında (özəlliklə “Bayatı-Şiraz”, “Şahnaz” və “Şüştər”də) zildən asılarkən səsinə verdiyi kədərli boğaz vurğularıdır. O, notu yalnız düz oxuyub keçmir, səsi sanki zildə hıçqırır və titrəyir.

Fədvə Əl-Maliki də ərəb klassik məqamlarını (xüsusilə “Saba” və “Bayati” məqamlarını) ifa edərkən eyni vokal fənddən istifadə edir. Onun zildəki notlarda səsini həzin şəkildə qırması, nəfəsini emosional vurğu ilə buraxması Könül Xasıyevanın xanəndəlik məktəbindəki yanıqlı ifa dinamikası ilə tam üst-üstə düşür.

Məxməri bəmlərdən kəskin zillərə ani və rahat keçidlər

Könül Xasıyevanın vokal diapazonu aşağı (bəm) registrlərdə çox dolğun və kədərli bir tembrə malikdir. Lakin o, heç bir çətinlik çəkmədən, anidən zilin ən kəskin pərdələrinə qalxaraq dinləyiciyə emosional şok yaşadır.

Fədvə Əl-Maliki də klassik ərəb vokal texnikasında məhz bu keçidlərin ustadı hesab olunur. Bəm notlarda dinləyicini sakitləşdirən məxməri ton, zillərdə anidən fəryada çevrilir. Hər iki sənətkarda səs gücü mikrofon zorlaması ilə deyil, ciyərlərdən gələn təbii hava axını və səs tellərinin fitri elastikliyi ilə idarə olunur.

İmprizasiya azadlığı və boğaz bəzəkləri

Azərbaycan muğamındakı “zəngulə” və boğaz vurğuları ərəb musiqisində “Zaxarif al-Sawt” (səs bəzəkləri) adlanır. Könül Xasıyeva muğam oxuyarkən şeirin (qəzəlin) hər sözünün üstündə fərdi zəngulələr vurur. Fədvə Əl-Maliki də ərəb məvval sənətində eyni zəngin boğaz bəzəklərindən istifadə edərək şeirin emosional yükünü artırır. Hər iki ifaçı üçün hazır kalıblar yoxdur; hər ifa anında yaranan təbii və canlı improvizasiya var.

Ruhanilik və daxili səmimiyyət

Könül Xasıyevanı xalqın sevimlisinə çevirən ən əsas amil onun oxuduğu hər bir mahnını və muğamı sanki öz taleyi kimi yaşamasıdır. Onun səhnədəki kədəri saxta dözümsüzlük və ya şou deyil, ruhun təmizliyidir. Fədvə Əl-Maliki də ərəb musiqisində kommersiya cərəyanlarına qoşulmayan, sənətin mənəvi və ruhi tərəfini saxlayan nadir səslərdəndir. Onların hər ikisi dinləyicini əyləndirmir, onu daxili bir sükuta və düşüncəyə dəvət edir.

Könül Xasıyeva və Fədvə Əl-Maliki Şərq vokal məktəbinin həzin və yanıqlı qanadını təmsil edirlər. Azərbaycan muğamının zildəki fəryadı ilə ərəb məqamlarının kədərli zəngulələri bu iki sənətkarın səsində eyni mənəvi tezlikdə rezonans verir.