BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
Malakka boğazı həm iqtisadi, həm də strateji nöqteyi-nəzərdən Süveyş və Panama kanalları ilə eyni əhəmiyyət dərəcəsinə malik olan dünyanın ən kritik dəniz yollarından biridir. Hind okeanı ilə Sakit okean arasında əsas keçid rolunu oynayan bu boğaz, dünyanın ən çox əhalisi olan üç ölkəsini — Hindistan, İndoneziya və Çini bir-birinə bağlayır. Eyni zamanda Yaponiya, Cənubi Koreya və Tayvan kimi texnoloji nəhənglərin beynəlxalq ticarət dövriyyəsi bu arteriyadan birbaşa asılıdır. Hər il təxminən 50.000 gəminin keçdiyi bu yol, dünya dəniz ticarətinin təxminən dörddə birini təmin edir.
Boğazın iqtisadi yükünün ən böyük hissəsini enerji daşıyıcıları təşkil edir. Çin iqtisadiyyatının sürətli böyüməsi ilə paralel olaraq, boğazdan keçən neftin həcmi illər ərzində 7,8 milyon bareldən 11 milyon barelə qədər yüksəlmişdir. Sinqapur yaxınlığındakı Fillips kanalında boğazın eninin cəmi 2,8 kilometrə qədər daralması, onu dünyanın ən həssas logistik nöqtələrindən birinə çevirir. Bu coğrafi məhdudiyyətlər "Malaccamax" adlı beynəlxalq gəmi standartının yaranmasına səbəb olmuşdur ki, bu da boğazdan keçə biləcək gəmilərin maksimum ölçülərini müəyyən edir.
Lakin bu mühüm iqtisadi dəhliz ciddi təhlükələrlə də üz-üzədir. Bölgədəki ən böyük problem dəniz quldurluğu (piratlıq) fəaliyyətləridir. 2000-ci illərin əvvəllərində kəskin artan hücumlar (illik 200-dən çox insident) dünya üzrə piratlıq hallarının üçdə birini təşkil etmişdir. Bu səbəbdən Malayziya, İndoneziya və Sinqapur sahil mühafizə xidmətləri bölgədə mütəmadi birgə patrullar həyata keçirir. Digər tərəfdən, Sumatra adasındakı meşə yanğınlarından yüksələn dumanın gəmilərin görmə məsafəsini 200 metrə qədər endirməsi və boğazda hələ də qalan 34 ədəd tarixi gəmi qalığı naviqasiya təhlükəsizliyini riskə atan əsas amillərdəndir.
Boğazın yükünü azaltmaq və "Malakka dilemması"ndan qurtulmaq üçün Tayland müxtəlif layihələr irəli sürmüşdür. Bunlardan ən diqqətçəkəni Tayland kanalı (Kra kanalı) layihəsidir ki, bu da yolu 960 km qısalda bilər. Lakin ölkənin cənubundakı separatçı meyillər və maliyyə çətinlikləri bu layihənin reallaşmasını hələlik dondurmuşdur. Tarixən Misir, Roma, Osmanlı və Hindistan sivilizasiyalarının ticarət mərkəzi olan Kedah limanı ilə başlayan bu yolun əhəmiyyəti, 1867-ci ildə Sinqapurun Britaniya koloniyası elan edilməsi ilə müasir geosiyasətin mərkəzinə çevrilmişdir.
