Fələstinin ən məşhur xalq nəğmələri arasında xüsusi yer tutan "Ya Zareef al-Toul", sevgi nəğməsindən inqilabi bir manifestə çevrilmiş, Britaniya mandatlığı dövründə xalqın yaddaşına həkk olunmuş sirli, uca boylu və cəsur bir qəhrəmana xitab edən əsərdir.
"Uca boylu və yaraşıqlı" mənasını verən "Zərif əl-Tul" ləqəbinin, fiziki ucalığına görə bu adı almış gənc bir fələstinliyə aid olduğu rəvayət edilir. O, öz doğma kəndindən kənarda — başqa bir qəsəbədə dülgərliklə məşğul olurdu. Bu qəsəbənin qadınları onun ədəb-ərkanına, gözəl əxlaqına heyran qalmış və qızlarını onunla evləndirmək arzusunda idilər.
Günün birində silahlı dəstələr qəsəbəyə hücum edir və Zərif əl-Tul kəndi müdafiə edənlərin ən ön sıralarında vuruşur. Məhz həmin vaxt məlum olur ki, o, dülgərlikdən qazandığı bütün pulları toplayaraq qəsəbə kişilərinə silah almaq üçün xərcləyirmiş.
Günlərin birində Zərif əl-Tul qəsəbəni tərk edir və bir daha geri qayıtmır. Onun bu gedişi mahnının ilk məşhur bəndinin yaranmasına səbəb olur:
Orijinal folklor mətni: يا ظريف الطول وقف تقلك
رايح عالغربة و بلادك أحسن لك
خايف يا ظريف تروح و تتملك
و تعاشر الغير و تنساني أنا
Ey uca boylu, yaraşıqlı igid, dayan sənə sözüm var,
Qürbətə üz tutursan, halbuki öz vətənin sənin üçün daha xeyirlidir.
Qorxuram ki, gedib başqa torpaqlarda məskən salasan,
Özgələrlə ünsiyyət qurub, məni unudasan...
Təbii ki, sonrakı illərdə şairlər və bəstəkarlar bu bəndin üzərində yeni misralar qurdular və yaratmaq istədikləri duyğulara uyğun olaraq mahnının çoxsaylı versiyalarını ərsəyə gətirdilər. Beləliklə, "Ya Zareef al-Toul" həm kədər və həsrət, həm də inqilabi eşq haqqında bir nəğməyə çevrildi və onun ilk bəndi Fələstin toy ənənələrində də geniş yer aldı.
İllər keçdikcə mahnı bütün regiona yayıldı; xüsusilə Livanda Nəsri Şəmsəddinin (Nasri Shamseddine) ifasında məşhurlaşdı. Mahnının ilk bəndi müxtəlif müasir musiqi janrlarına da daxil oldu; məsələn, fələstinli ifaçı Heyfa Kamal (Haifa Kamal) onu elektro-gitara sədaları ilə sintez etdi.
Mahnıya edilən ən populyar əlavələrdən biri "El-Funoun" musiqi qrupu, daha yaxın dövrlərdə isə fələstinli "47SOUL" qrupu tərəfindən səsləndirildi:
Ey uca boylu, yaraşıqlı igid, yetiş imdada,
Səni sevdiyini dedikləri o qadın səkidə qan içindədir.
Deyirlər ki, "ey bacı, sənin rolun aramızda əhəmiyyətsizdir",
Bunu yalnız torpağımızın tarixindən bixəbər olanlar deyər...
Zərif əl-Tulun sonrakı taleyi barədə müxtəlif fikirlər mövcuddur; bəziləri onu qonşu Fələstin kəndlərində gördüyünü, bəziləri isə həmin dövrdə Fələstin azadlıq mücahidlərinə qoşulduğunu iddia edirdi. Lakin danılmaz bir həqiqət var: Zərif əl-Tul Fələstin mədəniyyəti və folklorunda silinməz iz qoydu. Onun ləqəbi istər Fələstində, istərsə də mühacirətdə yaşayan nəsillər üçün azadlıq mübarizəsində sevgi ilə inqilabın bir-birinə qovuşduğu ölməz bir simvola çevrildi.
