BAKI,VOA
Osmanlı dövlətinin bəylikdən imperiyaya keçid dövründə bəyliyin əsas hərbi qüvvələrini təşkil edən qazilərin başçısı Süleyman paşanın idarə etdiyi Rumeli, Anadoludan asılı olmayaraq müstəqil bir əraziyə çevrilmişdi. Dövlətin ərazilərinin genişlənməsində Ucların (müsəlman və xristian sərhədlərini ayıran bufer zonalar) rolu əvəzsiz olmuşdur. Bu uc ənənəsi zaman keçdikcə daha da genişlənərək yeni sərhədləri əhatə etməyə başladı.
Uc bəylərinin müstəqil idarəçiliyi və rəqabət
İlkin dövrlərdə uc bəylərinin idarə etdiyi sancaqlar mərkəzi idarədən faktiki olaraq asılı deyildi və hakimiyyət irsi xarakter daşıyırdı. Uc bəyləri fəth etdikləri torpaqları öz adamlarına timar (şərti feodal torpaq mülkiyyəti) kimi paylayır, qonşu dövlətlərlə birbaşa diplomatik və hərbi əlaqələr qururdular.
Sultan tərəfindən təyin edilən bəylərbəyilər Rumelinin bütün sancaqlarında rəsmi hakimiyyətə sahib olsalar da, Fateh Sultan Mehmet (1432-1481) hakimiyyətə gələnə qədər uc bəyləri ilə bəylərbəyilər arasında kəskin rəqabət mövcud idi. Görkəmli tarixçi Halil İnalcık bu daxili münaqişəni Osmanlı dövlət quruluşunun formalaşmasında xüsusi bir mərhələ kimi qiymətləndirib.
Fitrət dövrü və uc bəylərinin mütləq gücü
Osmanlıda "Fitrət dövrü" kimi tanınan çoxhakimiyyətlilik zamanı mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi nəticəsində Rumelidə əsas idarəçilik tamamilə uc bəylərinin əlinə keçdi. Bu dövrdə taxt-tac uğrunda mübarizə aparan şahzadələrin taleyi və kimin hökmdar olacağı birbaşa uc bəylərinin hansı tərəfi dəstəkləməsindən asılı idi.
Mərkəzləşmə siyasəti və nüfuzun itirilməsi
Sultan II Murad (1404-1451) dövründə uc bəylərinin həddən artıq artan nüfuzunu zəiflətmək üçün yeni siyasət başladıldı. Əyalət və sancaqlara irsi bəylər yerinə sarayda yetişən qullar (kapıkulu mənşəlilər) təyin olunmağa başlandı. Fateh Sultan Mehmetin dövründə bu siyasətin davamlı və sərt şəkildə həyata keçirilməsi nəticəsində uc bəyləri dövlətdəki üstün mövqelərini itirdilər.
Mərkəzi hakimiyyətin inzibati və hərbi mexanizmdə dönmələrə (müsəlmanlığı qəbul etmiş xristian mənşəli dövlət adamlarına) üstünlük verməsi Rumeli əsgərlərinin və uc bəylərinin narazılığına səbəb oldu. Bu gərginlik nəticəsində Rumeli qüvvələri mərkəzə qarşı yönələn müxtəlif üsyanlara (Düzməcə Mustafa hadisəsi, Şeyx Bədrəddin üsyanı) dəstək verdilər.
