BAKI, VOA, Orxan Qədirzadə
Albert Eynşteyn 1879-cu ilin 14 mart tarixində Almaniyanın Ulm şəhərində yəhudi əsilli elektrik mühəndisinin ailəsində dünyaya gəlib. Onun xüsusi və ümumi nisbilik nəzəriyyələri kainatın quruluşu haqqında insan təsəvvürlərini köklü şəkildə dəyişdirib, enerji və maddə nəzəriyyəsi isə kvant mexanikasının inkişafına və sonradan atom enerjisinin tətbiqinə mühüm təsir göstərib.
Eynşteyn uşaqlıq və gənclik illərini Almaniya və İtaliyada keçirdikdən sonra İsveçrənin Sürix şəhərində yerləşən Federal Politexnik Akademiyasında fizika və riyaziyyat üzrə təhsil alıb. O, İsveçrə vətəndaşlığını qəbul edib və 1905-ci ildə Sürix Universitetində doktorluq dərəcəsi qazanıb. Həmin dövrdə Bern şəhərində patent idarəsində işləyən alim elmi tarixə “möcüzələr ili” kimi daxil olan 1905-ci ildə bir neçə fundamental elmi məqalə dərc edib.
Bu məqalələrdən birində Eynşteyn işığın kvantlardan ibarət olduğunu irəli sürərək fotoelektrik effekti izah edib. Bu tədqiqat daha sonra ona 1921-ci ildə fizika üzrə Nobel mükafatı qazandırıb.
Həmin ildə yazdığı digər elmi işlərdə alim atom və molekulların ölçülərinin hesablanması metodunu təqdim edib, eləcə də mayedəki hissəciklərin nizamsız hərəkətini izah edən Braun hərəkətinə riyazi əsaslandırma verib. Bu araşdırmalar atomların mövcudluğunu sübut edən mühüm elmi dəlillərdən biri sayılıb.
1905-ci ildə dərc etdiyi digər məşhur işində Eynşteyn xüsusi nisbilik nəzəriyyəsini təqdim edib. Bu nəzəriyyəyə görə zaman və məkan mütləq deyil, müşahidəçinin hərəkətinə görə dəyişə bilər. Alim həmin nəzəriyyə çərçivəsində məşhur E = mc² düsturunu irəli sürərək maddə və enerjinin ekvivalent olduğunu göstərib.
1916-cı ildə isə Eynşteyn ümumi nisbilik nəzəriyyəsini irəli sürüb. Bu nəzəriyyəyə əsasən cazibə qüvvəsi kütlənin məkan-zamanı əyməsi nəticəsində yaranır. 1919-cu ildə Günəş tutulması zamanı aparılan müşahidələr bu nəzəriyyənin proqnozlarını təsdiqləyib və alim qısa müddətdə dünya şöhrəti qazanıb.
Sonrakı illərdə Eynşteyn kvant nəzəriyyəsinin inkişafına töhfə verib və vahid sahə nəzəriyyəsi üzərində işləyib. Nasist rejiminin hakimiyyətə gəlməsindən sonra 1933-cü ildə Almaniyanı tərk edərək ABŞ-a köçüb və Prinston şəhərində fəaliyyətini davam etdirib.
1940-cı ildə ABŞ vətəndaşı olan alim ömrünün sonuna qədər elmi fəaliyyətini davam etdirib. O, həmçinin nüvə silahlarının yayılmasının qarşısının alınması və qlobal sülhün qorunması ideyalarını dəstəkləyib.
Albert Eynşteyn 1955-ci ildə ABŞ-ın Prinston şəhərində vəfat edib və tarixə bəşəriyyətin ən yaradıcı elmi düşüncə sahiblərindən biri kimi daxil olub.
