BAKI,VOA, Orxan Qədirzadə
1815-ci ilin 10 aprel günü İndoneziyanın Tambora vulkan püskürməsi bəşər tarixində qeydə alınmış ən güclü və dağıdıcı vulkan püskürməsi olaraq tarixə düşdü. Bu təbiət hadisəsi nəinki regionun xəritəsini dəyişdi, həm də bütün planetin iqliminə təsir edərək on minlərlə insanın ölümünə səbəb oldu.
Tambora vulkanı Sumbava adasında yerləşir və püskürmədən əvvəl minlərlə il ərzində heç bir fəallıq əlaməti göstərməmişdi. Lakin 1815-ci ilin aprelində hər şey dəyişdi:
Vulkan külü atmosferin 32 kilometr (20 mil) hündürlüyünə qədər yüksəldi. O qədər böyük miqdarda kül xaric olundu ki, bölgədə günlərlə günəş işığı görünmədi.
Partlayışların səsi yüzlərlə kilometr uzaqlıqdan eşidilirdi. Hətta bəzi hökmdarlar bu səsi yaxınlaşan hərbi müdaxilə zənn edərək ordularını döyüş hazırlığına gətirmişdilər.
Püskürmə nəticəsində vulkanın daxili boşaldığı üçün o, öz içinə çökdü. Dağın hündürlüyü 4200 metrdən 2700 metrə qədər endi.
Hadisə nəticəsində ümumilikdə 100000-dən çox insan həyatını itirdi. Bu rəqəmlər fəlakətin müxtəlif mərhələlərini əhatə edir:
Sumbava adasında axan lava, qızmar qayalar və vulkanik dağıntılar kəndləri bir neçə saat ərzində yer üzündən sildi.
Külün əkin sahələrini məhv etməsi nəticəsində yaranan kütləvi aclıq və püskürmədən sonra yayılan vəba epidemiyası daha çox can aldı.
Okeana tökülən böyük miqdarda qaynar dağıntılar orta miqyaslı sunamilərin yaranmasına səbəb oldu.
Tambora püskürməsi yalnız İndoneziya ilə məhdudlaşmadı. Atmosferə atılan nəhəng kül və kükürd buludları bütün dünyada temperaturun düşməsinə səbəb oldu:
Növbəti il dünya üzrə temperatur kəskin şəkildə aşağı düşdü.
ABŞ-ın Nyu-İnqland bölgəsində həmin ilin iyun və iyul aylarında qar və şaxta müşahidə edildi. Tarixdə bu dövr "Yaysız il" kimi yadda qaldı.
Atmosferdəki hissəciklər səbəbindən bütün dünyada qeyri-adi dərəcədə parlaq və rəngarəng gün batımları izlənildi.
Tambora vulkanı təbiətin nə qədər nəhəng bir gücə malik olduğunun və yerli bir hadisənin necə qlobal fəlakətə çevrilə biləcəyinin ən kəskin xatırlatmasıdır. Bu püskürmə müasir vulkanologiya elmində ən çox öyrənilən və bəşəriyyətin yaddaşında dərin iz buraxan hadisələrdən biri olaraq qalır.
