BAKI, VOA
Tarixdə ən böyük fatehlərdən biri hesab edilən Makedoniyalı İsgəndərin ölümündən 2349 il ötür. Qısa ömür sürməsinə baxmayaraq, o, Aralıq dənizinin şərqindən Hindistana qədər uzanan nəhəng imperiya yaradaraq dünya tarixinin gedişatını dəyişən şəxsiyyətlərdən biri kimi yadda qalıb.
Makedoniya kralı II Filipp və kraliça Olimpiadanın oğlu olan İsgəndər eramızdan əvvəl 356-cı ildə dünyaya gəlib. O, uşaqlıq və gənclik illərində dövrünün ən məşhur filosoflarından biri olan Aristoteldən klassik təhsil alıb. Eyni zamanda hərbi hazırlığını atası II Filippin rəhbərliyi altında keçib.
İsgəndər cəmi 16 yaşında olarkən ilk dəfə hərbi qüvvələrə rəhbərlik edib. İki il sonra isə atasının ordusunun böyük hissəsinə komandanlıq edərək Xeroneya döyüşündə iştirak edib. Həmin qələbə nəticəsində Yunanıstan Makedoniya hakimiyyəti altına keçib.
Eramızdan əvvəl 336-cı ildə II Filipp sui-qəsd nəticəsində öldürüldükdən sonra İsgəndər taxta çıxıb və Makedoniyanın hökmdarı olub.
Taxta çıxdıqdan iki il sonra gənc hökmdar atasının yarımçıq qalan planlarını həyata keçirmək məqsədilə böyük ordu ilə Kiçik Asiyaya yürüşə başlayıb. O dövrdə say baxımından özündən qat-qat üstün olan İran qüvvələrinə qarşı döyüşlərdə İsgəndər qeyri-adi hərbi strategiya və taktiki manevrlər nümayiş etdirib.
Tarixçilərin məlumatına görə, İsgəndər hərbi fəaliyyətinin heç bir mərhələsində döyüş məğlubiyyəti yaşamayıb. Eramızdan əvvəl 330-cu ilə qədər bütün İran ərazisi və Kiçik Asiya onun nəzarəti altına keçib.
Dünyanın o dövrədək gördüyü ən böyük imperiyanı idarə etməsinə baxmayaraq, İsgəndər bununla kifayətlənməyib. İran səfərindən qayıtdıqdan sonra yeni şərq yürüşünə başlayıb.
Eramızdan əvvəl 327-ci ilə qədər Əfqanıstan, Mərkəzi Asiya və Hindistanın şimal hissələri də onun hakimiyyəti altına keçib. Lakin səkkiz il davam edən fasiləsiz müharibələrdən yorulan əsgərlər daha irəli getməkdən imtina ediblər.
Bundan sonra İsgəndər ordusunu geri qaytarmaq qərarı verib. Qayıdış yolu isə son dərəcə çətin olub. Qoşunlar sərt iqlim şəraiti və ağır təbii maneələrlə seçilən Makran səhrasını keçmək məcburiyyətində qalıblar.
Nəhayət, Babil şəhərinə çatan İsgəndər burada yeni hərbi-dəniz qüvvələrinin yaradılmasına başlayıb. Məqsəd ordunu Misirə daşımaq üçün böyük donanma formalaşdırmaq idi.
Lakin eramızdan əvvəl 323-cü ilin iyun ayında, donanmanın inşası başa çatmaq üzrə olarkən İsgəndər qəfil xəstələnib. Cəmi 32 yaşında olan hökmdar qısa müddət sonra Babil şəhərində vəfat edib.
Mənbələrdə qeyd olunur ki, İsgəndər özünü ilahi varlıq hesab edirdi. Onun hakimiyyəti altında yaşayan bir çox xalqlar da bu inancı bölüşürdü. Buna baxmayaraq, o, ölümündən əvvəl özünə varis təyin etməyib.
Bu səbəbdən İsgəndərin ölümündən sonra onun qurduğu nəhəng imperiya sürətlə parçalanmağa başlayıb. Bir il keçməmiş imperiyanın müxtəlif hissələrində hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan hərbi və siyasi qruplar arasında qarşıdurmalar yaranıb.
Tarixçilərin məlumatına görə, sonradan İsgəndərin cənazəsi Misirin İsgəndəriyyə şəhərinə aparılıb və qızıldan hazırlanmış tabutda dəfn edilib.
Bununla belə, dünyanın ən məşhur hökmdarlarından birinin son məzarı bu günə qədər tam müəyyənləşdirilməyib. Arxeoloqlar və tarixçilər uzun illərdir Makedoniyalı İsgəndərin dəfn olunduğu yerin tapılması istiqamətində araşdırmalar aparsalar da, onun qəbrinin dəqiq yeri hələ də tarix elminin ən böyük sirlərindən biri olaraq qalır.
